Voeding voor het immuunsysteem – deel 2

In mijn vorige blog heb ik je bijgepraat over de werking van het immuunsysteem (in hele grote, versimpelde lijnen ;-)). Ik eindig dat blog met de mededeling dat je immuunsysteem behoorlijk wat voedingsstoffen nodig heeft om haar werk goed te kunnen doen. In deze blog ga ik daar dieper op in. Welke voedingsstoffen zijn dat en waar zitten ze in? Wat is een goed voedingspatroon om je immuunfunctie te ondersteunen?

Eiwitten en vetten

Het immuunsysteem gebruikt eiwitten en vetten onder andere om allerlei communicatiestoffen te maken. Deze stoffen moeten de immuunreactie in goede banen leiden. Verder moeten er bij een afweerreactie meer immuuncellen worden gemaakt. Dit vraagt ook om eiwitten en vetten.

Vetten zijn verder belangrijk om de ontstekingsreactie, die altijd gepaard gaat met de immuunreactie, in goede banen te leiden.

De voor dit doel benodigde eiwitten zitten onder andere in vlees, gevogelte, vis, eieren, noten en zaden. De meest interessante vetten in dit verband zijn de visvetzuren EPA en DHA. Die zitten in vette vis zoals haring, paling, wilde zalm, sardines, ansjovis en makreel.

Vitamines ter ondersteuning van het immuunsysteem

Er is ook een aantal vitamines die helpend zijn bij het ondersteunen van een goede afweer. De meest bekende is vitamine D. Vitamine D is in ons land lastig het hele jaar door op een goed niveau te houden. Zeker in de donkere maanden lukt dat niet.

Het is mogelijk om vitamine D uit voeding te halen. Dan moet je vette vis eten of lever(traan). Ook eieren bevatten vitamine D. Helaas zal dat niet voldoende zijn om je vitamine D waarde in het bloed de hele winter op orde te houden. Laat die waarde dus in de dagen voor kerstmis prikken, zodat je heel gericht kunt bepalen of je vitamine D extra moet nemen en zo ja, hoeveel.

Naast vitamine D is ook vitamine A ondersteunend voor je immuunsysteem. De oude vertrouwde levertraan van vroeger, was zo gek nog niet want is rijk aan beide vitamines. Vitamine A zit in eieren, lever, vette vis, oranje en groene groenten en fruit. Dan kun je denken aan wortelen, zoete aardappels, pompoen, boerenkool, spinazie en broccoli. Maar ook aan abrikozen, perziken, papaya, mango, cantaloupe meloen en tomatensap.

Een aantal van de groep B vitamines is ook nodig om onder andere je barrières goed te laten werken. Dat is belangrijk, want wat niet binnenkomt, hoeft het immuunsysteem ook niet buiten te werken. B vitamines zitten in vis, gevogelte, vlees, eieren, groene groenten zoals broccoli, spruiten, spinazie, boerenkool en andere koolsoorten.

Tot slot is natuurlijk vitamine C een oude bekende als het gaat om een goede werking van je immuunsysteem. Voldoende inname van vitamine C is in de literatuur verbonden aan een significant lager risico op luchtweginfecties zoals een gewone verkoudheid. Vitamine C zit in sinaasappels, maar ook in kiwi’s, aardbeien, rode en groene paprika, broccoli en spruiten.

Bepaalde mineralen zijn ook helpend

Een goede werking van je immuunsysteem vraagt ook om bepaalde mineralen. De twee meest bekende zijn zink en selenium. Met name oesters zijn rijk aan zink, maar ik vrees dat de gemiddelde Nederlander die niet wekelijks op het menu heeft staan. Andere bronnen van zink zijn hennepzaad, pompoenpitten, lijnzaad en lever. Ook andere noten en zaden bevatten vaak kleine hoeveelheden zink.

Selenium is ook een interessant mineraal in dit verband. Je vindt dat in allerlei soorten vis (zowel vet als mager), schaal- en schelpdieren, vlees, eieren en vooral in paranoten.

Denk ook aan je darmen

Een veel gehoorde uitspraak is dat je gezondheid in je darm wordt bepaald. En inderdaad, je darmflora speelt een grote rol bij je afweer tegen potentieel ziekmakende beesten. Het is dus ook een goed idee om voldoende groenten en fruit te eten om jouw eigen flora goed te voeden. Alleen dan hebben ze het fijn bij jou en gaan ze zich voortplanten. En dat is wat je wilt. Hoe meer eigen flora, hoe beter de balans in je darm. En ik kan je wel verklappen dat de aanbeveling om minimaal 200 gram groenten te eten echt ondermaats is. Begin eens met een halve kilo per persoon per dag en kijk eens wat dat voor je doet.

Het menu voor je immuunsysteem

Hoe ziet dan dus een voedingspatroon eruit dat je immuunsysteem kan ondersteunen in haar belangrijke taak? Als je het mij vraagt en ik de verschillende wetenschappelijke onderzoeken bekijk, dan kom ik tot het volgende voedingspatroon.

  • Eet elke dag minimaal 500 gram groenten en 2 stuks fruit en varieer daarmee zo uitgebreid als mogelijk.
  • Eet een gematigde hoeveelheid van allerlei soorten noten, zaden en pitten (niet meer dan 2 kleine handjes per dag).
  • Vette vis en ook magere vis en schaal- en schelpdieren moeten minimaal 2-3x per week op tafel komen, liever van de vette vis nog iets meer.
  • Eieren, gevogelte en af en toe een stukje verantwoord vlees passen in een gezond voedingspatroon.
  • Laat allerlei vormen van snelle suikers, junk-food en kunstmatige toevoegingen lekker staan.
  • Eet zo puur en onbewerkt mogelijk. Daar waar mogelijk biologisch om de belasting met gifstoffen te verminderen.

Andere dingen die op je gezonde leefstijl-menu moeten staan, zijn wat mij betreft (en ook in deze volgorde): ontspanning, voldoende nachtrust en gematigd bewegen in de buitenlucht.

Zelf aan de slag?

Heb je na het lezen van dit tweeluik over voeding en je immuunsysteem vragen over hoe je je eigen gezondheid met voeding kunt verbeteren? Heb je al jaren allerlei klachten of een chronische ziekte en wil je voeding inzetten als een van de hulpbronnen om je beter te voelen?

Meld je dan aan voor een gratis Online sessie met mij. Ik stuur je dan wat vragen toe om te beantwoorden, zodat we jouw sessie helemaal kunnen toespitsen op jouw persoonlijke gezondheidssituatie. Na beantwoording daarvan plannen we jouw sessie in.

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Of de voedingsstoffen genoemd in deze blog ook helpen om minder risico te hebben op een (ernstige) COVID-19 infectie moet nog onderzocht worden.

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Voeding voor je immuunsysteem – deel 1

Bacteriën, virussen, schimmels en parasieten….. het zijn allemaal beesten waar je behoorlijk ziek van kunt worden. Met de huidige pandemie is dat in ieder geval voor de virussen weer even heel erg zichtbaar. Om ons te beschermen tegen dit soort gedoe-gevende beesten hebben wij een ontzettend complex en ingenieus systeem van afweer: ons immuunsysteem.

Maar hoe werkt ons immuunsysteem nu eigenlijk en is er ook specifieke voeding die dit systeem nodig heeft om zo goed mogelijk haar werk te doen? Deze vraag krijg ik sinds het begin van de pandemie steeds vaker. Laten we er daarom eens dieper samen induiken. Omdat er zoveel over te vertellen is, deel ik dit blog op in 2 delen.

In deel 1, die je nu leest, leg ik je iets meer uit over de werking van het immuunsysteem. In deel 2, dat volgende week uitkomt, zoom ik in op de verschillende voedingsstoffen die nodig zijn ter ondersteuning van je immuunsysteem en in welke voeding je die kunt vinden.

Waaruit bestaat het immuunsysteem?

Ons immuunsysteem is een combinatie van cellen en weefsels die samen zorgen voor de afweer tegen ziekmakende beesten. Het bestaat uit heel veel verschillende onderdelen.

De eerste afweer wordt gevormd door wat we je fysieke lichaamsbarrières noemen. Dat zijn onder andere de slijmvliezen in je neus, mond, darm, longen, vagina en urinewegen. Ook in je gewrichten zit vocht dat als barrière werkt tegen ‘gedoe’ van buiten. Het doel van deze barrière is om als een echte grenspost te bepalen wat en wie er wel en niet het lichaam in mag komen. Het is heel belangrijk dat deze barrière goed werkt, want wat niet binnenkomt, hoef je er ook niet uit te werken. Simpel.

Als er dan toch iets is binnengekomen dat je daar liever niet hebt, zoals een virus of bacterie, dan komt een ander deel van je afweersysteem in actie. Meestal is dat je aangeboren immuunsysteem. Dit deel van het immuunsysteem heb je – de naam zegt het al – bij geboorte al. Net als je barrières overigens, daar word je ook mee geboren. Het is een heel snel, maar beetje grofstoffelijk systeem. Vaak heel effectief maar een beetje lomp en het laat vaak wat schade achter in je lijf.

Als het aangeboren immuunsysteem het probleem niet opgelost krijgt, dan roept het de hulp in van het verworven immuunsysteem. Dit deel van je immuunsysteem ontwikkel je als kind gaandeweg doordat je bloot wordt gesteld aan allerlei beesten waar je ziek van wordt. Het verworven immuunsysteem is wat trager, maar veel genuanceerder. Een belangrijk onderdeel van dit systeem is dat het ook een geheugenfunctie heeft. Het slaat dus alle info op die het bij de immuunreactie heeft verzameld, zodat je de volgende keer als dit beest binnenkomt, veel sneller kunt reageren en je er dus niet of veel minder ziek van wordt.

Het aangeboren en het verworven immuunsysteem werken als het goed is fijn samen en zorgen er zo voor dat je zo snel mogelijk weer opknapt en het beest onschadelijk is gemaakt.

Een actief immuunsysteem kost heel veel energie

Als je immuunsysteem actief wordt, dan trekt het gigantisch aan je energievoorraad. Je merkt dat ook omdat je ineens de hele dag gierende honger hebt, zonder dat je daar zelf een aanleiding voor ziet. Je bent dan vaak ook moe en voelt dat er ‘iets’ op de achtergrond aan de hand is.

Als dat ‘iets’ meer tijd vraagt, dan krijg je de behoefte om toch maar in bed te gaan liggen. Plotseling is je honger dan ook weg. Je wilt niet eten en vooral slapen. Op deze manier spaart je lichaam energie uit. Het verteren van eten kost namelijk ook energie, net als het gebruiken van je hersenen. Als het immuunsysteem echt met iets aan de slag moet, dan moet alle beschikbare energie daarheen. Dus: ga maar lekker slapen (lees: verbruik zo min mogelijk energie aan op dat moment minder belangrijke dingen) en eet even niets (lees: verspil geen energie aan het verteren van je eten).

Het immuunsysteem heeft voedingsstoffen nodig

Wil het immuunsysteem zo goed mogelijk haar werk kunnen doen, dan heeft ze daarvoor niet alleen energie nodig, maar ook allerlei voedingsstoffen.

De energie voor het immuunsysteem moet komen uit glucose, eiwitten en vetten. Die kun je uit je eten halen, maar in je lichaam heb je hiervan ook behoorlijke voorraden opgeslagen (in je vetweefsel en in en om je spierweefsel). Als je echt ziek in bed ligt, dan gebruikt het immuunsysteem vooral glucose als energiebron. Het lijf spreekt dan je voorraden aan. Ook je voorraden eiwitten (lees: je spieren) worden dan aangesproken (lees: afgebroken) om glucose uit te maken voor het immuunsysteem.

De voedingsstoffen die het immuunsysteem nodig heeft om goed te kunnen werken, zijn (ook weer) eiwitten en vetten. Daarnaast zijn verschillende vitamines en mineralen nodig. De eiwitten en vetten zijn bijvoorbeeld nodig om meer immuuncellen te kunnen maken. Ook zijn ze nodig om de communicatiestoffen te maken die de verschillende immuuncellen gebruiken bij de afweerreactie. Allerlei immuuncellen werken in een immuunreactie namelijk samen. Om die samenwerking goed te laten verlopen is het wel fijn als ze een beetje met elkaar praten. Elkaar vertellen wat er aan de hand is, wat ze aan het doen zijn en wat ze nodig hebben. Een beetje teamwork dus. Daar zijn eiwitten en vetten voor nodig.

Vitamines en mineralen zijn nodig als hulpstoffen in dit proces. Welke dat zijn en wat gezonde voeding ter ondersteuning van je immuunsysteem is, lees je in deel 2 van dit blog. Dat volgt volgende week. Wil je er zeker van zijn dat je die ook ontvangt? Meld je dan aan om elke week mijn blog te ontvangen.

Dat kun je hier doen: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/aanmelden-voor-meer-inspiratie/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Gebruik jij al een neti pot?

Nu het najaar begonnen is, zie ik allerlei reclames opduiken voor dure neusdouches. Dat zijn van die kunststof verpakkingen met ‘zeewater’ erin om je neus mee te spoelen. Heb jij ze ook gezien? Misschien heb je gedacht dat dit alleen iets is voor als je verkouden bent, maar een neusdouche is ook heel fijn om te gebruiken als middel om je neusholtes goed schoon te houden. En dat klinkt niet alleen fris, dat kan ook helpen om infecties te voorkomen.

Zelf gebruik ik hiervoor al een hele tijd een neti pot. Dat is een klein kannetje van keramiek. Het ziet er een beetje uit als een lampje van Aladdin ;-). Het is een veel goedkopere oplossing dan die dure, wegwerp neusdouches en het werkt super! Voor de prijs van een gemiddelde wegwerp neusdouche heb je ook een neti pot. Daar kun je vervolgens jaren mee vooruit.

Waarom je je neus zou spoelen?

Maar waarom zou je nou eigenlijk je neus spoelen?  Of zoals mijn partner het noemt ‘je neus flossen’…. ;-).

In je neus verzamel je bij elke inademing allerlei stofjes, vuiltjes en ziekmakende beestjes die in de lucht rondhangen (jak!). Je kunt natuurlijk je neus snuiten om te proberen dit zo goed mogelijk kwijt te raken, maar dat is lang niet altijd voldoende. Met een neusdouche reinig je je neus aanvullend. Dit kan een extra steuntje zijn om te voorkomen dat je een infecties, zoals een verkoudheid, oploopt. Ook bij hooikoortsklachten kan het regelmatig spoelen van je neus goed helpen. Een aantal van mijn klanten met hooikoortsklachten heb ik er fors van zien opknappen. Ook mensen die vaak last hebben van een verstopte neus of holte-gedoe kunnen er baat bij hebben.

Je zult merken dat je meer lucht hebt, als je neus goed schoon is.

Spoelen met ‘zeewater’

Je spoelt je neus met een zoutoplossing. In marketingtermen zie ik dan dat dit ‘zeewater’ wordt genoemd, maar ik weet niet helemaal of dat nou wel echt klopt ;-). Wat ik wel weet, is dat je je neus spoelt met water waarin zeezout is opgelost. Meestal wordt geadviseerd om een theelepel zout op te lossen in 200 ml water of 9 gram in 1 liter water.

Zelf maak ik de zoutoplossing steeds per liter en bewaar ik die in de koelkast. Als ik mijn neus ga spoelen, dan verwarm ik 125 ml van die oplossing even een beetje op. Het is het beste om je neus te spoelen met lauw water.

Hoe je een neti pot gebruikt

Als je je neus gaat spoelen, dan ga je met je hoofd schuin (oor richting schouder) en een beetje naar voren boven een wasbak hangen. Je zet het kannetje tegen het bovenste neusgat aan en doet je mond open. Adem in en giet daarna(!) rustig het water in je neus terwijl je langzaam uitademt.

Het water gaat van het bovenste neusgat via de neusholtes naar het onderste neusgat en loopt van daaruit de wasbak weer in. Als je kannetje half leeg is (dat moet je even op gevoel doen), haal je het kannetje van je neusgat af. Je brengt je hoofd naar het midden (blijf wel voorover hangen) en laat het water uit je neus lopen. Dan herhaal je dit aan de andere kant. Blijf ondertussen rustig door je mond in- en uitademen.

Als je je neus aan beide kanten hebt gespoeld, dan snuit je hem zachtjes maar goed om al het water er uit te krijgen. Heb je wat water in je mond gekregen, dan spuug je dat uit.

Andere zelfzorg voor het najaar

Het najaar is de tijd waarin we minder buiten zijn, weinig zon hebben en mede daardoor ook makkelijker wat oplopen. Verkoudheden, griep, buikgriep: het komt allemaal meer voor in deze tijd van het jaar. Daarom is het denk ik slim om juist in deze periode nog beter voor jezelf te zorgen. In een blog eerder dit jaar schreef ik daar al over. Misschien is het leuk om die er nog eens bij te pakken.

Als je het wat grootster aan wilt pakken, omdat je al jaren allerlei klachten hebt waar je met voeding en leefstijl iets aan wilt gaan doen, meld je dan aan voor een gratis online sessie met mij. Dan kijk ik even met je mee en krijg je meteen 2 tips speciaal op jouw situatie gericht.

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Vitamine D

Je hebt vast wel gehoord van vitamine D en dat deze vitamine belangrijk is voor je. Maar hoe zit het dan precies en wat kun je ermee? Nu de herfst dan toch echt officieel is begonnen en daarmee het snotseizoen van start is gegaan, wordt vitamine D echt interessant om op orde te hebben. Tijd dus voor een blog met wat meer info over deze belangrijke vitamine.

Vitamine D kun je zelf aanmaken

Je lichaam maakt vitamine D zelf aan uit cholesterol. Dat gebeurt in de huid met behulp van zonlicht. En niet zomaar zonlicht, maar zonlicht dat met een bepaalde hoek op je lijf binnenkomt. In Nederland is dat maar een paar weken op het jaar echt optimaal, namelijk eind juli en begin augustus. De rest van het jaar is het lastiger om zelf voldoende vitamine D aan te maken. Bovendien moet je dan ook nog wel flinke tijd lekker buiten zijn zonder dat je al teveel kleren aan hebt. Ik weet niet hoe dat met jou zit, maar zelf vind ik dat nog wel eens lastig in te plannen met al die andere dingen die ook moeten en die vaak toch ook binnen gebeuren moeten.

Vitamine D kun je ook eten

In voeding zit een beperkte hoeveelheid vitamine D. Vooral zeevoeding is in verhouding rijk aan vitamine D. Ook eieren bevatten een aardige hoeveelheid vitamine D. Toch is voeding alleen meestal niet genoeg om volledig in je behoefte te voorzien, maar alle beetjes helpen.

Deze vissen zijn in verhouding rijk aan vitamine D:

AnsjovisPaling
ForelSardines
HaringTilapia
TongZalm
MakreelTonijn

Waar vitamine D goed voor is

Vitamine D doet een hele hoop in je lijf. Zo helpt het bij het op orde houden van de hoeveelheid calcium in je bloed en draagt het bij aan het gezond houden van je botten. Ook voor je gebit en je spieren is vitamine D belangrijk.

Maar wat ik zelf, zeker in deze tijd van het jaar het meest interessant vind aan vitamine D, is dat het je immuunsysteem helpt om haar werk te doen. Het is dan ook niet zo gek dat normaal gesproken de meeste mensen in de periode van december tot maart verkouden of grieperig worden. Het is de tijd in het jaar waarin je vitamine D waarde waarschijnlijk erg laag is. Natuurlijk spelen er ook nog andere dingen mee die bepalen of je wel of niet ziek wordt in deze tijd van het jaar, maar onvoldoende vitamine D kan zeker meespelen.

Hoeveel vitamine D heb je nodig?

De vraag hoeveel vitamine D je nodig hebt, is een lastige. De wetenschap is daarover nog erg verdeeld. Regulier worden vaak lagere waarden aangehouden dan orthomoleculair. Dat komt omdat regulier gekeken wordt naar de waarde die nodig is om aantoonbare tekort-aandoeningen te voorkomen. Dat zijn aandoeningen die ontstaan als gevolg van een tekort van het nutriënt waarvan de waarde moet worden bepaald. Je kunt je voorstellen dat je dan op een andere waarde uitkomt dan wanneer je kijkt naar een optimale waarde voor je gezondheid. Dat laatste is waar orthomoleculair naar wordt gekeken.

De mensen die leven rondom de evenaar hebben vaak een veel hogere vitamine D waarde dan jij en ik. Als ik me dan bedenk dat we van oorsprong allemaal uit Afrika kwamen, dan denk ik persoonlijk dat de vitamine D waarde van de mensen die rondom de evenaar wonen voor homo sapiens (mensen dus ;-)) een aardig goede waarde zal zijn. Ik denk dus dat wij hier in Nederland ‘iets’ moeten met vitamine D.

Wat je zelf kunt doen

Om te bepalen wat je ermee moet, is het natuurlijk best wel handig om even de waarde te laten prikken. Dan weet je waar je staat. Ik raad mijn klanten altijd aan om tegen kerstmis een bezoekje aan de huisarts te brengen met de vraag om de vitamine D waarde te bepalen. Dan weet je of je er iets mee moet. En als je dan een vitamine D supplement wilt nemen, dan kun je ook veel beter bepalen welke dosering dan verstandig is.

Wil de huisarts het niet prikken? Vind dan een goed orthomoleculair therapeut die de vitamine D waarde kan laten bepalen en je ook verder kan adviseren.

Aan de slag

Heb jij chronisch gedoe in je lijf waar je nu wel eens vanaf wilt? Wil je zien hoe voeding en eventueel voedingssupplementen je daarbij kunnen helpen? Meld je dan aan voor een gratis online sessie met mij. Dan kijk ik met je mee en krijg je meteen 2 tips waar je iets aan hebt.

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Ontstekingen in je lijf aanpakken met voeding

Mijn blog van vorige week ging over communicatie tussen de verschillende cellen, weefsels en organen in het lichaam en dat je lijf daar onder andere essentiële suikers bij gebruikt. Het lichaam heeft nog veel meer manieren om onderling met elkaar te praten. Dat gaat via speciale communicatiestoffen zoals hormonen en neurotransmitters. Neurotransmitters zijn stoffen die de communicatie in je hersenen regelen. En dan zijn er ook nog de communicatiestoffen van het immuunsysteem. Daar wil ik het vandaag over hebben, zeker nu het najaar in aantocht is.

Een ontsteking als communicatiemiddel

Het immuunsysteem gebruikt cytokines om de rest van het lijf te laten weten wat er aan de hand is. Deze cytokines kunnen een ontstekingsproces in het lichaam bevorderen. Door die ontsteking wordt het immuunsysteem geactiveerd. En dat is handig als je een wondje hebt of als je een griepje oploopt. Het gevolg is dat allerlei cellen van het immuunsysteem dan precies weten waar het te doen is. Die cellen gaan vervolgens via de bloedbaan naar de plek van het onheil en doen daar hun werk. Super geregeld. En als het klaar is, dan komen er ook weer communicatiestoffen die zorgen dat de ontsteking wordt gestopt. Dat brengt het immuunsysteem weer tot rust.

Acute en chronische ontstekingen

Bij een acute ontsteking gaat het zoals ik hiervoor beschrijf. Wondjes worden zo genezen en een griepje wordt op deze manier aangepakt en opgelost. Het is een situatie die kort duurt en dan weer klaar is. Een ontsteking is dus een manier om een probleem in het lichaam op te lossen. Tenminste, als het proces goed verloopt.

Het lichaam kan ook langdurig ontstoken raken. Dat zie je veel bij mensen die al jaren allerlei klachten hebben die maar niet overgaan. Er ontstaat dan een ontsteking die niet sterk genoeg is om het probleem op te lossen. De ontsteking blijft een beetje pruttelen op de achtergrond zonder echt tot een oplossing te komen. Dit kost ontzettend veel energie. Vermoeidheid is dan ook meestal een van de klachten die ik van mensen hoor die met chronisch gedoe in hun lijf bij mij aan tafel zitten.

Voeding om het ontstekingsproces te helpen

Het lichaam gebruikt in een ontstekingsproces een hele hoop voedingsstoffen. Die moet jij dan wel eten natuurlijk, want anders wordt het niet veel met dat proces. En dan kan de oplossing die het lijf zoekt ook niet worden gevonden. Ik hoop dat dat helder is.

Ontstekingen worden in het lijf aangezet met behulp van omega-6-vetzuren. In onze Westerse voeding is dat ruimschoots voldoende aanwezig. Daar hoef je je geen zorgen over te maken. Het probleem zit meer in het gebrek aan voeding waarmee je de ontsteking weer uitzet. Dat gaat met omega-3-vetzuren. Die zitten in vette vis en lijnzaad. Hoewel de meeste mensen dat lijnzaad niet goed genoeg kunnen omzetten in de juiste vetzuren om de ontsteking uit te zetten. Maar dat is een ander verhaal. Het zit er op zich wel in. Vette vis is dus verreweg de beste optie van de twee.

De meeste mensen eten alleen nauwelijks vette vis. Tja, dan wordt het lastig om een ontsteking uit te zetten. Zeker als je veel omega-6-vetten in je eten hebt, omdat je zo’n beetje eet wat de gemiddelde Nederlander eet.

Naast vette vis en lijnzaad zijn er ook andere voedingsmiddelen die kunnen helpen om een ontsteking in je lijf tot rust te laten komen. Dan kun je denken aan:

  • gember en geelwortel,
  • extra vierge olijfolie,
  • blauwe bessen en cranberries,
  • kaneel,
  • knoflook,
  • papaya en avocado,
  • broccoli, rode kool en bleekselderij,
  • hennepzaad en chiazaad,
  • walnoten.

Ligt deze voeding ook regelmatig op jouw bord?

Aan de slag

Heb jij chronisch gedoe in je lijf waar je nu wel eens vanaf wilt? Wil je zien hoe voeding en eventueel voedingssupplementen je daarbij kunnen helpen? Meld je dan aan voor een gratis online sessie met mij. Dan kijk ik met je mee en krijg je meteen 2 tips waar je iets aan hebt.

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Hooikoorts

Hooikoorts, ook wel pollinosis genoemd, is een soort ontsteking van je neus (ook wel allergische rinitis genoemd). Een allergische reactie op pollen van grassen, bomen en planten. Hooikoorts kan overigens ook optreden als je in contact komt met andere allergenen (lichaamsvreemde stoffen) zoals haar en huidschilfers van huisdieren, huisstof(mijt) en schimmels. Bij pollen komt een allergische reactie eigenlijk alleen maar voor bij pollen die door de lucht worden verspreid. Pollen die door bijen en hommels worden bestoven geven zelden klachten. Jammer genoeg zijn er veel verschillende soorten pollen die door de lucht worden verspreid.

Pollenkalender en kruisallergie

Hooikoorts komt dan ook voor in een groot deel van het jaar. Het pollenseizoen loopt van januari tot en met september. Op een pollenkalender kun je zien welke pollen op dat moment veel in de lucht zitten. Heb je dan veel klachten, dan weet je dus op welke pollen je reageert. Actuele informatie over pollen, pollenplanten en hooikoorts kun je bijvoorbeeld vinden op de website van Pollennieuws.

Vaak reageren mensen met hooikoorts ook allergisch op bepaalde voedingsmiddelen. Dit komt omdat de eiwitten in pollen soms sterk lijken op eiwitten die in bepaalde voeding zitten. Wil je daarover meer weten, zoek dan online eens naar een kruistabel. In een kruistabel kun je zien welke voeding lijkt op welke pol. Het is fijn om te weten welke voeding je hooikoortsklachten verergeren. Die voeding kun je dan tijdelijk uit je menu halen.

Rode ogen, niezen, piepende ademhaling, kortademigheid, kriebelende keel, jeuk

Hooikoorts geeft veel verschillende klachten. Een pijnlijke en jeukende neus, een loopneus, veelvuldig moeten niezen, een verstopte neus en verder geïrriteerde ogen. De ogen kunnen rood zijn, jeuken, tranen en de oogleden kunnen opzwellen. Maar ook de oren kunnen verstopt raken en de keel kan klachten geven. Denk aan kriebelhoest, een opgezette keel of een jeukend gehemelte. Ook hoofdpijn, vermoeidheid en lusteloosheid komen veel voor. Kortom, hooikoorts geeft een hoop gedoe en kan jou in je dagelijks leven behoorlijk in de weg zitten.

Hooikoorts is een teken van een (over)actief immuunsysteem

De symptomen van hooikoorts zijn een signaal van je lichaam dat je immuunsysteem (over)actief is. Het immuunsysteem is (even heel simpel gezegd) opgebouwd uit verschillende delen. Een van die delen is het aangeboren immuunsysteem. Dit deel, het woord zegt het al, had je al toen je geboren werd. Een ander deel is het verworven immuunsysteem. Dat deel ontwikkel je als kind gaandeweg onder andere door het krijgen van allerlei (kinder)ziektes. Bij hooikoorts zijn deze beide delen van het immuunsysteem betrokken.

Op zichzelf is het natuurlijk super dat je immuunsysteem aan de slag gaat als indringers van buiten je lichaam binnenkomen. Dat wil je ook heel graag zou houden. Bij hooikoorts gaat het echter om op zichzelf heel onschuldige pollen. Deze zouden je immuunsysteem eigenlijk niet moeten activeren. In ieder geval zou je immuunsysteem er niet chronisch actief door moeten zijn. Bij hooikoorts gebeurt dat wel en is je immuunsysteem dus overactief. En dat is uiteindelijk schadelijk ook voor de rest van je lichaam.

Bij hooikoorts zijn je barrières beschadigd

Er is een specifiek deel van je aangeboren immuunsysteem waarover we het even moeten hebben. Dat zijn je barrières. Dat zijn onder andere je huid en de slijmvliezen van je ogen, neus, mond, longen en darmwand. De bedoeling van je barrières is dat ze indringers die van buiten het lichaam komen ook daar houden. De barrières zijn als het ware de grensbewakers van je lichaam. Goede grensbewaking (en dus een goed werkende barrière) voorkomt dat andere delen van je immuunsysteem in actie moeten te komen. Als je barrières goed werken, heb je dus geen hooikoorts.

Als een allergeen, zoals pollen, door je barrière breekt en het lichaam binnenkomt, dan moet er dus iets anders gebeuren. En dat gebeurt ook. In dat geval komen de immuuncellen die direct achter je barrières liggen in actie. Deze immuuncellen staan daar (altijd) klaar om jou te beschermen tegen een indringer die de barrière niet tegenhield. Deze immuuncellen proberen dan de indringer, in dit geval de pollen, onschadelijk te maken. In een goed werkend lichaam is dat een kortdurende en succesvolle reactie waarna het immuunsysteem weer tot rust komt. Bij hooikoorts zie je dat de immuunreactie niet succesvol is en niet stopt. Het lichaam krijgt het probleem niet opgelost. Je hooikoortsklachten houden aan.

Histamine speelt een grote rol in de allergische reactie bij hooikoorts

Bij hooikoorts komen pollen, dat zei ik al, op de slijmvliezen van je barrières terecht en komen het lichaam binnen. Inmiddels weet je dat dit komt omdat de barrières van iemand met hooikoorts niet goed dicht zijn en dus hun werk niet goed kunnen doen. Deze pollen zich lichaamsvreemd en activeren het immuunsysteem.

Als je voor het eerst met een allergeen, zoals een pol, in contact komt, dan maakt je immuunsysteem een antistof (ook wel immunoglobuline genoemd) tegen deze specifieke pol aan. Bij hooikoorts maakt het immuunsysteem immunoglobuline E (IgE) aan. IgE bindt zich vervolgens aan bepaalde witte bloedcellen (de basofielen) en aan mestcellen (ook wel mastcellen genoemd). Deze cellen bevatten blaasjes waarin histamine zit. Histamine speelt een belangrijke rol bij de hooikoorts reactie. Een eerste blootstelling aan een pol geeft echter meestal nog geen klachten.

Maar zodra je later weer in contact komt met die bewuste pol, geven deze witte bloedcellen en mestcellen (die IgE aan zich gekoppeld hebben) histamine af. Ook komen er dan andere stoffen van je immuunsysteem vrij, namelijk prostaglandinen en leukotriënen. Deze stoffen zorgen voor een ontstekingsreactie in je lichaam. Dat verklaart de zwelling, jeuk, rode ogen, de geïrriteerde slijmvliezen, het zware gevoel in je hoofd (hoofdpijn) en de algehele malaise van hooikoorts.

Histamine is dus de “boosdoener” bij hooikoorts. Toch is het in die reactie niet voor niets aanwezig. Hij heeft een hele nuttige rol. Het zorgt ervoor dat de omliggende bloedvaten zich (meer) openen zodat andere immuuncellen naar binnen kunnen om de indringer (lees: de ingeademde pollen) onschadelijk te maken.

Histamine moet na gebruik weer worden afgebroken

Zodra histamine zijn nuttige werk heeft gedaan, zit zijn taak erop. Het lichaam zal dan histamine weer gaan afbreken. Dat gebeurt onder andere in de lever. Om histamine af te kunnen breken heeft het lichaam wel enzymen nodig, de zogenaamde di-amino-oxidase enzymen (DAO-enzymen). Als de afbraak van histamine niet goed verloopt, bijvoorbeeld omdat de lever overbelast is of omdat er onvoldoende enzymen zijn, dan houdt de hooikoorts reactie ook aan.

3 mogelijke oorzaken van hooikoorts

– Lekke barrières

Ik zei het hiervoor al: als je lichaamsbarrières goed dicht zijn, dan heb je geen hooikoorts. Helaas hebben veel mensen moeite met de integriteit van hun barrières. Veel mensen lopen rond met schade aan hun barrières waardoor deze niet meer helemaal gaaf zijn. Dat betekent niet dat ze echt kapot zijn, maar wel dat ze niet dicht genoeg meer zijn om een goede grensbewaking te vormen. Ze zijn dan als het ware een beetje lek. Overigens hoef je dan niet persé buikpijn of andere buikklachten te hebben.

In onze Westerse ‘moderne’  maatschappij is het niet makkelijk om je barrières goed te houden. We hebben te maken met verkeerde voeding, chronische stress, blootstelling aan bepaalde soorten bacteriën, antibiotica, bepaalde pijnstillers en (sommige) medicijnen. Al deze factoren kunnen de oorzaak zijn van een minder goed werkende barrière. Deze factoren zijn dus risicofactoren voor het ontstaan en blijven voortbestaan van hooikoorts.

De verschillende soorten barrières staan verder met elkaar in verbinding. Je kunt dan ook zeggen dat schade aan een van de barrières (bijvoorbeeld aan je darmwand) een signaal is dat er (naar alle waarschijnlijkheid) ook schade is aan een van je andere barrières (bijvoorbeeld de slijmvliezen in je neus).

– Chronische stress

Ons lichaam heeft in tijden van stress veel voedingstoffen nodig, waaronder water, natrium en glucose. Om ervoor te zorgen dat deze stoffen snel genoeg ter plaatse zijn, geven de hersenen de darmwand opdracht om een beetje open te gaan staan. Je darmwand wordt bij stress dus een beetje lek. Dat is kortdurend prima en hoort ook zo. Het probleem ontstaat bij chronische stress omdat dan je darmwand altijd een beetje open staat. Je snapt zelf ook wel dat dit de grensbewaking door je darm behoorlijk kan aantasten. Pollen kunnen dan eenvoudig het lichaam binnendringen en voor hooikoorts zorgen.

Chronische stress is ook op een andere manier een risico voor hooikoorts. Stress zorgt er namelijk voor dat je in je ‘actiestand’ komt te staan. Stress is van oudsher voor ons lichaam immers een teken dat je moet vluchten of vechten, dus in actie moet komen. Als je lichaam in de ‘actiestand’ staat, is het daar helemaal goed op voorbereid. Mooi, zul je denken, maar wat heeft dat met hooikoorts te maken?

Nou, deze ‘actiestand’ wordt geregeld door het sympatisch zenuwstelsel. Een geactiveerd sympatisch zenuwstelsel zorgt ervoor dat je lichaam extra gevoelig wordt voor onder andere histamine. Zo heb je bij chronische stress dus veel meer last van je hooikoorts.

– Histamine-overbelasting

Histamine speelt een grote rol bij de hooikoortsreactie. Histamine is niet alleen een stof die ons lichaam zelf aanmaakt, maar is ook aanwezig in een groot deel van onze voeding. We eten dus ook nog al eens histamine.

Zowel de histamine die we zelf aanmaken als de histamine die we eten moet worden afgebroken met de DAO-enzymen. Als er meer histamine in je lichaam aanwezig is, bijvoorbeeld omdat je hooikoorts hebt en ook nog histaminerijke voeding eet, dan krijgt je lichaam deze hoeveelheid histamine misschien niet meer volledig afgebroken. Dat verergert dan de hooikoortsklachten.

Natuurlijke oplossingen bij hooikoorts

Gelukkig kun je veel doen om hooikoortsklachten te verminderen. Waarschijnlijk heb je uit het verhaal tot nu toe wel begrepen dat het belangrijk is om goed te zorgen voor je barrières (en dan met name voor je darmwand). Ook zal je niet zijn ontgaan dat het belangrijk is om te voorkomen dat je al te veel en al te vaak gestresst bent. En omdat je darmwand open gaat staan bij stress, is het zorgen voor vermindering van de stress die je in je leven toelaat en ervaart een hele belangrijke stap.

– Stressreductie

Het verminderen van stress is lang niet altijd zo eenvoudig, dat geef ik toe. Toch zijn er wel veel stappen die je al zelf kunt zetten. Denk bijvoorbeeld eens aan:

  • meditatie
  • yoga
  • mindfulness (met name Mindfulness-based stress reduction (MBSR) is een hele mooie en bewezen effectieve vorm om stress te verlagen)
  • naar de sauna gaan
  • tai chi
  • chi gong

Het gebruiken van adaptogene kruiden werkt vaak ook heel erg goed bij (chronische) stress. Adaptogene kruiden zijn kruiden die je stresssysteem kunnen resetten. Dat merk je soms al heel snel. Daardoor ontstaat ruimte om tot echte oplossingen van je stressvolle situatie(s) te komen. Ben je daar benieuwd naar, zoek dan een goede orthomoleculaire / kPNI therapeut om je daarbij te helpen. Het inzetten van kruiden vraagt om vakkennis en kun je niet verantwoord op eigen houtje doen!

Soms is de (chronische) stress zo groot dat het een goed idee is om psychologische hulp te zoeken. Denk dan eens aan solution-focussed brief therapy (SFBT). Dat is een kortdurende psychologische gespreksmethode waarbij de nadruk niet ligt op het probleem maar juist op de oplossing. Het probleem krijgt dus weinig aandacht. Dat klinkt misschien gek, maar onderzoek heeft laten zien dat het lang niet altijd nodig is om eerst uitgebreid met het probleem bezig te zijn geweest voordat je naar een oplossing toe kunt. Bij SFBT ga je met de therapeut op zoek naar de oplossingen die binnen handbereik liggen (ja, die zijn er) en maak je gebruik van jouw innerlijke hulpbronnen en de hulp die je vanuit je directe omgeving kunt inzetten (en ook die is er vast). SFBT is een hele mooie, positieve en effectieve vorm van psychologische hulpverlening die ook bij chronische stress goed kan werken.

– Ondersteuning van je darm met voeding

Naast stressreductie is het eten van de juiste voeding heel belangrijk. De juiste voeding geeft je darm de best mogelijke bouwstoffen om zichzelf steeds te blijven herstellen. Je darmwand wordt ondersteund door het dagelijks eten van:

  • bottenbouillon (1)
  • voldoende verse groenten (2)
  • matige hoeveelheid biologische kip, eend, eieren, (beperkt) vlees of zeevis (geen kweekvis!) (3)
  • zeevis en algen (4)
  • kokosnoot, kokosolie, kokosmelk en kokosyoghurt (5)
  • extra vierge olijfolie en avocado (6)
  • gefermenteerde groenten en dranken (7)
  1. Bottenbouillon is bouillon getrokken van bijvoorbeeld het karkas van een biologische kip en die je dan ongeveer 12 uur laat trekken op heel laag vuur (ja, het is even werk, maar het werkt super!).
  2. Groenten bevatten vitamines en vezels die nodig zijn om je darmwand te onderhouden. De vezels zijn een goede voedingsbodem voor je eigen darmflora. Hoe meer vezels je eet, hoe beter je darmflora kan groeien en dat is belangrijk voor een gezonde darm. Zorg dat je in ieder geval bij elke maaltijd iets van groenten eet.
  3. Verantwoorde biologische kip, biologische eieren, (beperkt) vlees en zeevis leveren de eiwitten die nodig zijn als bouwstoffen voor je darmwand (en andere delen van je lichaam natuurlijk).
  4. Zeevis en algen zijn rijk aan omega-3-vetzuren die ontstekingsprocessen in je lichaam kunnen stoppen. Voor je darmwand is het vooral ook belangrijk dat vis en algen rijk zijn aan zink. Zink is een mineraal dat je nodig hebt om je darmwand dicht te krijgen en houden.
  5. Kokos bevat middellange keten vetzuren die snel een goed opneembare energie geven, waar je darm door kan herstellen. Bovendien bevat kokos caprylzuur dat kan helpen om een overgroei aan de Candidaschimmel in je darm te beteugelen, waardoor je darmflora meer in balans kan komen.
  6. Olijfolie en avocado zijn rijk aan omega-9-vetzuren die helpen om je celwanden vloeibaar en stevig te houden.
  7. Gefermenteerde groenten en dranken, denk aan zelfgemaakte zuurkool, kimchi of (water)kefir, bevatten lactobacillen. Lactobacillen horen bij jouw eigen gezonde darmflora. Ze helpen bij het produceren van voeding voor je darm.

Verder is het enorm belangrijk om zoveel mogelijk verschillende voedingsmiddelen te eten. Dit geeft een heel gevarieerde darmflora. Dat is belangrijk omdat elke soort darmflora een eigen rol heeft in je darm. Een grote diversiteit zorgt voor meer evenwicht in je darm.

Elke soort darmflora heeft ook zijn eigen voorkeursvoeding. Je darmflora helpt bij het onderhouden van je darmwand en de grensbewaking. Het is dus zaak dat je die voldoende en de juiste voeding geeft. Voeding voor je darmflora, we noemen dat ook wel prebiotica, is: witlof, artisjok, aardperen, pastinaken, bananen, ui, knoflook, asperges, prei, paddenstoelen, appel, rabarber, knollen, wortelen en gefermenteerde groenten.

Uiteraard is het verstandig om zo min mogelijk voeding te eten die je darmwand irriteert en daarmee beschadigt. Zo is voeding met veel anti-nutriënten erin heel belastend voor je darm. Dat kun je dus beter (even) niet meer eten. Anti-nutriënten zijn stoffen die de plant gebruikt om zich te beschermen tegen micro-organismen (beestjes dus). Het is de manier van de plant om te overleven en te zorgen dat hij zich kan voortplanten. Dat doen ze door irritatie te geven in het spijsverteringskanaal van diegene die hen opeet. Onder andere jij en ik dus.

Voeding met veel anti-nutriënten zijn onder andere:

  • granen (met name glutenhoudende granen)
  • zuivelproducten
  • peulvruchten (bonen, linzen, sojabonen en pinda’s)
  • alfalfa en tarwekiemen
  • (ongefermenteerde) sojaproducten (bijvoorbeeld tofu, tempeh, sojamelk, sojasaus)
  • producten uit de nachtschadefamilie (bijvoorbeeld aardappelen, tomaten, paprika, aubergine)

– Zo min mogelijk histaminerijke voeding eten

Uiteraard is het niet verstandig om in het hooikoortsseizoen veel histaminerijke voeding te eten. Waarschijnlijk is het niet nodig om alle histaminerijke voeding uit je menu te halen. Let gewoon eens een tijdje op wanneer je hooikoortsklachten verergeren en kijk dan eens wat je tot een dag daarvoor hebt gegeten. Heb je iets (of misschien wel veel?) gegeten dat rijk is aan histamine? Probeer die voeding dan een tijdje niet te eten en voel of dat verschil maak.

Hulp nodig?

Het volledig oplossen van je hooikoortsklachten met voeding en stressreductie gaat je misschien niet lukken. Wel zullen deze aanpassingen zeker gaan helpen. Bovendien is het aanpassen van je voeding lang niet altijd zo eenvoudig als het klinkt. Dat geldt zeker als je ook nog andere gezondheidsklachten hebt of als je bijvoorbeeld zwanger bent of borstvoeding geeft. Is een van deze situaties op jouw van toepassing of vindt je het gewoon lastiger dan verwacht om je voeding aan te passen, dan kan een orthomoleculair / kPNI therapeut veel voor je betekenen.

Bovendien zal er dan niet alleen naar je volledige voedingspatroon worden gekeken, maar ga je samen met de therapeut op zoek naar de oorzaak van de oorzaak van je klachten. Daarbij wordt je gehele gezondheidssituatie maar ook je persoonlijke situatie meegenomen. Alles hangt namelijk met elkaar samen, dat weet je zelf ook wel. Zodra jouw situatie in beeld is gebracht, kan gekeken worden wat er nodig is aan oplossingen. Op die manier kun je met ondersteuning veel gerichter aan de slag. Hoe fijn is dat?

Ik hoop dat ik je met deze (uitgebreide) uitleg over hooikoorts en wat je daaraan zelf al kunt doen op weg heb geholpen. Heb je vragen? Stel ze dan gerust. Mail me op info@vanappeltotzeekraal.nl.

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig arts, diëtist of therapeut om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.