Berichten

Darm- en energieklachten: hoe los je die op?

Ze zit tegenover me. Een hele leuke, ambitieuze vrouw met op papier een super leuk leven: een leuke, uitdagende baan waar ze zich helemaal in kwijt kan, ze is getrouwd met de liefde van haar leven en heeft hele fijne vriendinnen om zich heen, de meesten nog zelfs uit haar studententijd, waar ze regelmatig leuke dingen mee doet. 

Zo op het oog heeft deze dame alles op de rit. Het is alleen dat ze alsmaar zo moe is. Ze sleept zich door haar dagen heen en ploft na het avondeten uitgeblust op de bank en hangt daar wat tot ze naar bed kan. Ze vertelt me ook dat ze hele gevoelige darmen heeft. Om het minste of geringste zijn ze van slag. En dat zit in dat leuke leven behoorlijk in de weg. 

Het enige dat ze wil is gewoon weer lekker in haar vel zitten, zonder die buikklachten en met voldoende energie. Misschien herken je dit ook wel bij jezelf. Maar ja, wat doe je eraan? Dat was in ieder geval de vraag waar zij mee bij mij kwam.

Darmklachten en vermoeidheid: de kip en het ei

De vraag is natuurlijk allereerst: wat was er eerder, de darmklachten of de vermoeidheid. Ze hebben namelijk vaak een verband met elkaar. De kunst is om uit te zoeken wat er eerst was, omdat je dan weet wat de beste aanpak is van dit gezellige duo. Dus ga eens voor jezelf na: wat was er bij jou eerder: je darmklachten of de vermoeidheid?

Darmklachten geven vermoeidheid

Als je al jaren last hebt van je darmen. Je hebt bijvoorbeeld vaak slechte ontlasting, last van allerlei voeding en reageert daar onder andere op met veel winderigheid, dan zijn daar vaak 2 oorzaken voor. Je vertering doet het niet goed genoeg en/of je darmflora is uit balans. Hoe dan ook, in beide gevallen is het resultaat, dat je onvoldoende voedingsstoffen en energie kunt halen uit je voeding. Het gevolg is vermoeidheid, want je lijf komt tekort.

Alsmaar moe zijn geeft vaak ook darmklachten

Het kan ook andersom zijn. Je bent al jaren moe, omdat je bijvoorbeeld veel teveel van jezelf vergt (en ja, dat doen heel veel vrouwen, dus als jij dat ook doet, dan ben je in goed gezelschap 😉). Die vermoeidheid is een signaal dat jouw lijf niet genoeg energie heeft om alles wat er nodig is te doen. Je lijf gaat daarom keuzes maken. Het gaat kiezen welke organen de wel beschikbare energie krijgen en welke niet. 

Een van de eerste organen die bij een tekort aan energie minder energie toebedeeld krijgen, zijn de organen van je spijsverteringsstelsel zoals je maag en alvleesklier. Het gevolg is dat jij je eten minder goed verteert. Dat geeft spijsverteringsklachten zoals winderigheid en een opgeblazen gevoel. Maar het verstoort ook je darmflora omdat er onverteerde voedingsresten in de darmen aankomen. En zie daar: darmen die overal op reageren en om de haverklap van slag zijn. 

Hoe los je darm- en vermoeidheidsklachten op?

De vraag hoe je dit soort klachten het beste oplost hangt dus af van het antwoord op de vraag wat er eerst was: de darmklachten of de energie. Het heeft namelijk weinig zin om iets aan de darmklachten te gaan doen als deze zijn ontstaan door een gebrek aan energie. In dat geval moet je dus starten met iets dat met ontspanning, rust en herstel van doen heeft. Bijvoorbeeld meer tijd voor jezelf nemen en eens wat vaker stil zijn om te luisteren wat jouw lijf (en je hart!) nodig heeft. En dat dan ook doen….

Als de vermoeidheid juist het gevolg is van de darmklachten, omdat je die als zolang als je je kunt herinneren hebt, dan is het een veel beter startpunt om naar die darmen te gaan kijken. Een goed ontlastingsonderzoek is dan wellicht een goede eerste stap. Of eens iets te veranderen aan je voeding, bijvoorbeeld meer variatie aanbrengen in wat je eet of je darmen de voeding te gaan geven die ze nodig hebben. In mijn e-boek Lekker in je vel zonder darmklachten lees je daar meer over.

Wat was er bij jou eerder: je darmklachten of je vermoeidheid? Wil je dat hieronder met mij delen?

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Waarom je darm- en spijsverteringsklachten steeds terugkomen

Heb jij dat nou ook? Als je zo terugkijkt op de afgelopen jaren, dan heb je steeds van die periodes dat je heel veel last hebt van je spijsvertering en darmen. Dan voel je je opgeblazen, moet je regelmatig door de dag heen hollen naar een toilet en weet je niet meer zo goed wat je nu wel en niet moet eten om weer rust te krijgen in je lijf.

Om moedeloos van te worden.

Zeker als je bedenkt dat je al best wel wat geprobeerd hebt om er vanaf te komen.

Waarom lukt dat nou steeds niet?

Je doet de verkeerde dingen

Een van de redenen waarom klachten maar blijven sluimeren, even minder lijken te zijn en dan toch weer in alle hevigheid terugkomen, is dat je niet de juiste dingen doet. Ik zie heel vaak dat vrouwen met dit soort klachten gaan proberen om de voeding waar ze denken last van te hebben uit hun menu halen. Dat lijkt even wat rust te geven, maar is zelden de oplossing.

Of ze besluiten om een tijdje vegetarisch te gaan eten en ook dat doet wel wat, maar brengt niet echt de oplossing die ze gehoopt hadden.

Grote kans dat deze aanpassingen niet de juiste waren. Je lichaam reageert even op dat wat je anders doet. Het probeert te herstellen en een nieuw evenwicht te vinden. Om na een tijdje toch weer aan te geven: nee, dit lukt zo niet. Probeer maar iets anders.

Je doet de juiste dingen maar het is niet genoeg

Het kan ook zijn dat de dingen die je verandert wel degelijk de juiste zijn, maar dat er meer nodig is om tot blijvend herstel te komen

Stel dat je een tijdje glutenvrij gaat eten. Op zich kan dat de juiste interventie voor jou zijn. Je voelt ergens ook wel dat het wat doet. Je buik wordt rustiger en soms lijkt het ook alsof hij minder opgeblazen is. Toch helpt het niet goed genoeg omdat er nog iets nodig is. Bijvoorbeeld ondersteuning van je spijsvertering of hulp bij het echt kunnen ontspannen, zodat je je eten ook kunt verteren. Zolang je die extra stapjes niet zet, kunnen je klachten niet echt verdwijnen en worden ze alleen maar tijdelijk een beetje minder.

Je hebt het totale plaatje nog niet gezien

Er is wat mij betreft echter een hele grote reden waarom je klachten blijft houden. Waarom je klachten hebt die even minder lijken te worden en dan toch weer in alle hevigheid terugkomen. En die reden is dat je het totale plaatje waarbinnen die klachten ontstaan en kunnen blijven bestaan niet ziet. Klachten staan namelijk nooit op zichzelf. Het gaat zelden alleen om de voeding of de spijsvertering bijvoorbeeld. Kijken naar je klachten alleen vanuit deze smalle blik lost het probleem dan niet op.

Daarom kijk ik in mijn Gezonder, energieker en beter in je vel traject altijd naar een heel samenspel van factoren. En wel die factoren waarvan ik de afgelopen jaren heb geleerd dat ze allemaal ‘goed’ moeten staan wil gezondheid echt zegevieren. 

Pas als je het geheel aanpakt kan het oplossen

Natuurlijk kijken we naar voeding en je spijsvertering. Uiteraard is er veel aandacht voor je darmen, want daar ligt de basis van een goede gezondheid. Maar zeker zo belangrijk is hoeveel energie je eigenlijk hebt, hoe goed je slaapt, of je brein het nog een beetje leuk doet en of je mentaal goed in je velletje zit. En tot slot, maar zeker niet onbelangrijk, brengen we allerlei hormonen in balans. Gewoon omdat je lijf anders niet kan werken.

En als we dat doen, dan zie je dingen veranderen. Dan gaat het wel echt goed voelen. Dan vallen puzzelstukjes op hun plek en kan je lijf gaan doen wat het moet doen. En het grote voordeel voor jou is dan dat jij dan ook weer lekker kunt doen waar je blij van wordt. Zonder gedoe in je lijf.

Wat doet deze blog met je? Welk puzzelstukje mist er nog bij jou waardoor jouw klachten nog niet zijn opgelost? Wil je dat hieronder met mij delen?

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Het maakt helemaal niets uit wat je eet

Dit is wat menig klant van mij van haar maag-lever-darm arts te horen heeft gekregen. Die vrouw zit daar met serieuze klachten in haar spijsverteringskanaal en vraagt zich – in mijn ogen heel terecht – af of voeding nog een rol speelt bij haar klachten. En de arts zegt met droge ogen dat dit niet het geval is.

Ik begrijp daar helemaal niets van.

Als je last hebt van je spieren, dan wordt er gekeken naar hoe je die gebruikt en of je wel voldoende rust neemt na inspanningen. Je krijgt tips en adviezen om dat anders te doen. Als je pijn hebt in je gewrichten of rug, dan krijg je advies over hoe je die het beste gebruikt en niet overmatig belast. Als je veel last hebt van stress dan krijg je tips om te ontspannen en uitleg over waarom de boog niet altijd gespannen kan staan. Altijd wordt er gekeken naar hoe je het orgaan dat klachten geeft gebruikt en hoe je dat beter anders kunt doen. 

Maar als je spijsverteringskanaal signalen geeft dat het niet goed gaat, dan heeft dat niets te maken met wat jij het vraagt te doen…. niets te maken met welke voeding jij er doorheen stuurt….. Ik hoop dat je aan je water aanvoelt dat dit niet klopt.

Hoe werkt de spijsvertering ook alweer?

Alles wat jij eet, moet verteerd worden voordat je lichaam er iets mee kan. Dat verteren wordt deels gedaan door de enzymen die de alvleesklier maakt en deels door je darmmicrobioom. En om dat allemaal goed te laten lopen zijn er hulptroepen in de vorm van mechanische bewegingen in het spijsverteringskanaal, de productie van maagzuur in de maag, de aanmaak van gal in de lever en de aansturing van het hele spijsverteringsorgaan door het zenuwstelsel. Samen zorgt dit ervoor dat jouw eten goed verteerd kan worden, zodat jij er wat aan hebt.

De productie van spijsverteringsenzymen wordt beïnvloed door jouw voedingskeuzes. Net zoals jouw capaciteit om vezels te verteren. 

Welk effect heeft voeding op je spijsvertering?

Stel jij eet graag en regelmatig aardappels bij het avondeten. Aardappels bevatten stoffen die de productie remmen van bepaalde enzymen die je nodig hebt om je eten te verteren. Of stel, jij kiest ervoor om nog maar zelden dierlijke producten te eten. Dan maakt je lijf minder enzymen aan waarmee je deze producten kunt verteren. En net als jij dan besluit dat je vandaag trek hebt in een lekker stukje vlees of vis, dan zegt je spijsvertering: wil je dat dan zelf even verteren want ik heb de benodigde hulptroepen niet. Voedingskeuzes beïnvloeden zo hoe je je eten verteert.

Voeding beïnvloedt hoe je je vezels verteert

Om je eten goed te kunnen verteren, heb je ook hulp nodig van je darmflora, de beestjes in jouw buik. Zonder hen kun je namelijk de vezels uit je voeding niet verteren. En ik kan je een ding beloven, dat geeft een hele hoop gedoe in je buik en met je ontlasting.

Ook je darmflora wordt – en wel zeer serieus – beïnvloed door jouw voedingskeuzes

Als je vooral brood, pasta, pizza, rijst en aardappels eet (en roze koeken), dan voedt je de beestjes in je buik waar je een hoop last mee kunt krijgen. Deze beestjes vormen een risico op het krijgen van een chronische ziekte (niet echt gezellig toch?). Deze beestjes voedt je overigens ook als je je eten niet goed verteerd omdat je bijvoorbeeld onvoldoende spijsverteringsenzymen maakt.

Als je vooral groenten en fruit eet waar je op moet kauwen, dan voedt je de beestjes in je buik die jou helpen om de vezels in deze voeding te verteren. Als dank voor deze voeding onderhouden deze beestjes onder andere jouw darmwand en beschermen ze je tegen ziekmakende beestjes die vanuit je omgeving je lichaam in willen komen. 

Zonder gezonde darmflora, geen gezonde darmwand en geen gezond lichaam. Het is een forse uitspraak, maar het is gewoon zo. En voeding speelt een hoofdrol in het gezond houden van dit alles. Het is eigenlijk heel simpel.

Gratis interactief webinar Darm- en spijsverteringsklachten

Heb jij al jaren last in de spijsvertering en darmen? Is een opgeblazen gevoel, winderigheid, een hoop darmgeluiden na het eten voor jou helaas ‘normaal’? Is je ontlasting regelmatig behoorlijk van de leg en ben je daar helemaal klaar mee?

Of heb je last van prikkelbare darmen, de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa?

Meld je dan aan voor mijn gratis interactieve webinar Darm- en spijsverteringsklachten op donderdagavond 10 februari 2022 om 20.00 uur.

Je kunt er hier meer over lezen en je aanmelden: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/webinar-darm-en-spijsverteringsklachten/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Darmklachten staan nooit op zichzelf

Ik vind het zo bijzonder, zei ze, ik kom bij jou omdat ik slecht slaap en jij adviseert mij om met mijn darmen aan de slag te gaan. En daarna slaap ik weer goed. Hoe kan dat nou?

Een soortgelijke vraag of opmerking krijg ik wel vaker. Dat is logisch, want waarom ga ik met jouw darmen aan de slag als er iets anders in jouw lijf even niet goed werkt? Dat lijkt toch een rare move, maar dat is het zeker niet.

Je darmen zijn namelijk de spil van je gezondheid. Ze hebben effect op de rest van het lijf en hoe dat functioneert. En dat heeft andersom weer effect op hoe je darmen het doen. Een wisselwerking dus. Maar hoe werkt dat nou?

Niet lekker in je vel zitten geeft stress

Als je niet lekker in je vel zit, je hebt bijvoorbeeld lichamelijke klachten of er wordt mentaal (te)veel van je gevraagd, dan is je lijf uit evenwicht. Als het evenwicht in je lijf verstoord is, dan ervaart het lichaam dat als een signaal van stress. Dat stresssignaal heeft effect op je darmen.

Er kan overigens makkelijk sprake zijn van stress voor het lijf, zelfs als jij denkt dat je heel relaxt bent. Een verstoorde bloedsuikerspiegel (de dip na de maaltijd), een verstoorde waterhuishouding (je drinkt te weinig of teveel), een verstoorde nachtrust (te kort, te lang, niet diep genoeg), teveel of te weinig bewegen, voeding die je eet maar niet goed verdraagt, prikkels van buitenaf die moeilijk uit te sluiten zijn etc. Het zijn allemaal dingen die stressvol zijn voor je lijf.

Stress beïnvloedt je darmen

Je lijf zet bij stress altijd het stress-systeem aan. Het maakt daarbij niet uit wat de oorzaak is van de stress: lichamelijke stress, emotionele stress, verzonnen stress (je maakt je druk zonder directe reden). Als het stress-systeem aan gaat, dan kan de darm haar beschermende taak minder goed uitoefenen. Je afweer tegen indringers van buiten (virussen, bacteriën, schimmels, parasieten) wordt minder en een aantal van dit soort ‘bad guys’ die in de ontlasting rondhangen komt het lichaam in.

Stress die aanhoudt verstoort overigens ook het microbioom in je darmen. De samenstelling van de beestjes in de buik verandert onder invloed van stress. Dit heeft ook een negatief effect op de werking van je darmen.

Gedoe in je darmen geeft gedoe in de rest van je lijf

Het gevolg van dit soort gedoe in je darmen is dat het immuunsysteem actief wordt om de binnengekomen indringers onschadelijk te maken. Dit kost energie en die moet ergens vandaan komen. Dat lukt nog wel als de stress kortdurend is geweest en de bescherming van de darmen daarna herstelt, maar dat lukt niet meer zo goed als het stress-systeem aan blijft en dus de toevoer van ‘bad guys’ in het lichaam niet stopt.

In dat geval pikt het immuunsysteem de energie die het nodig heeft om aan het werk te blijven van organen of systemen die voor jouw directe overleven niet persé nodig zijn, zoals je spijsvertering, voortplantingsstelsel, botten. En omdat die organen en systemen dan te lang onvoldoende energie krijgen, gaan ze klachten geven: spijsverteringsklachten, hormonale klachten, gewrichtsklachten. Zo kan het immuunsysteem bijvoorbeeld energie halen uit serotonine, de neurotransmitter die je onder andere helpt om lekker in je vel te zitten en lekker te slapen. 

Bij welke klachten denk ik dus aan gedoe in de darmen?

Mentale klachten en slecht slapen kunnen dus hun oorsprong in een verstoring in de darmen hebben. Hetzelfde geldt voor allerlei soorten buikklachten en darmziekten. Maar denk ook aan spijsverteringsklachten, hormonale klachten, slaapproblemen, gewrichtsklachten, hooikoorts en bijna alle chronische ziekten. Een chronische ziekte is bijna altijd een signaal dat in ieder geval de darmen aandacht nodig hebben.

Benieuwd naar de rol van de darmen bij jouw klachten?

Heb jij eigenlijk ook al jaren gedoe in je lijf? Ben je benieuwd naar de rol van de darmen hierin en wat je hieraan kunt doen? Meld je dan aan voor een gratis online sessie. Dan kijk ik even met je mee en krijg je meteen 2 tips om mee aan de slag te gaan.

Meer info en aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Darmklachten en emoties

Toen je vroeger klein was, had je waarschijnlijk regelmatig buikpijn. Althans, dat was wat je tegen je moeder zei als je je niet lekker voelde. Soms was er inderdaad iets aan de hand in je buik en had je een buikgriepje opgelopen. Waarschijnlijk was het ook regelmatig niet zo en was er iets anders aan de hand waar je buikpijn van had. Iemand op school had bijvoorbeeld lelijk tegen je gedaan of Sinterklaas kwam op school en had je daar buikpijn van. 

Als kind wist je op een onbewust niveau al dat emoties door je buik gaan. En vooral als je een heel gevoelig kindje was, dan was die buik dat waarschijnlijk ook. De buik is namelijk een hele goede graadmeter voor hoe het met je gaat.

Als je dan later volwassen bent, raak je dit gevoel tussen je darmen en je emoties een beetje kwijt. Je schiet meer in je hoofd, stapt makkelijker over iets en jezelf heen en de verbinding met je lijf wordt daardoor lastiger te behouden. Maar hij is er nog steeds. 

Emoties kunnen darmklachten geven

Alle ervaring die je opdoet in je leven en alle emoties die daarbij komen kijken moet je verteren. Stel, iemand zegt iets tegen je wat je lastig te horen vindt. Op dit soort dingen moet je vaak even kauwen. Je moet beslissen of je het doorslikt of toch niet. Of je maakt iets mee dat een oude herinnering triggert en pijn oproept. Ook dit moet door je spijsvertering heen en komt dan in de buik aan. Dit soort ervaringen kunnen daarom buikklachten geven.

Soms is de verbinding tussen emoties en buikklachten vrij direct en daarmee duidelijk. Je praat met iemand over iets dat je raakt en prompt krijg je buikpijn of voel je je misselijk en moet je naar het toilet. Vaker is deze verbinding meer diffuus en denk je bij buikgedoe niet meteen aan je emoties of aan dingen die in je leven spelen op dat moment.

Darmklachten kunnen ook emoties geven

De verbinding tussen je darmen en emoties is er ook andersom. Darmklachten en dan met name langdurige darmklachten geven vaak ook emoties. Je wordt er bijvoorbeeld moedeloos of verdrietig van. Op de dagen dat je geen of minder klachten in je buik ervaart voel je je prima en ben je blij met jezelf en je leven. Op de dagen dat je meer gedoe in je buik hebt, zie je het allemaal veel somberder in en vraag je je af of het ooit nog eens over gaat. Je voelt je niet alleen lichamelijk minder lekker maar ook emotioneel.

De hersenen zijn de verbindende schakel

De link tussen de darm en de emoties zijn de hersenen. Het gaat namelijk niet om wat er gebeurt maar om wat jij denkt bij wat je ervaart. Deze gedachten zorgen voor het opkomen van de emoties. Dat geldt zowel als iemand iets heeft gezegd dat jij moeilijk te verteren vindt als bij darmklachten die je ervaart zonder directe aanleiding van wat er op dat moment in je leven gebeurt. 

Chronische darmklachten zijn bijna nooit alleen fysiek

Daarom durf ik wel te zeggen dat langdurige darmklachten bijna altijd ook een psychologische of sociale factor hebben. Niet dat deze darmklachten in je hoofd zitten, maar wel dat er naast een fysieke oorzaak waarschijnlijk ook nog iets anders speelt. En dat moet je dan boven water zien te krijgen. Dat mag je dan zien, doorvoelen en loslaten. Dat is de enige manier om blijvend van je darmklachten af te komen. En hoe fijn zou dat zijn?

Hoe nu verder?

Zit er bij jouw darmklachten ook iets psychologisch of sociaals in de weg? Of heb je sterk het gevoel dat dit zo kan zijn? Ga er dan mee aan de slag. Tune eens bij jezelf in op het moment dat je buikklachten hebt. Wat voel je precies? Wat denk je op dat moment? Komt er een herinnering of ervaring naar boven die je nog niet goed verteerd hebt?

Vind je het fijn als ik met je meedenk? Meld je dan aan voor een gratis online sessie. Dan kijken we samen naar mogelijke oorzaken, zowel fysiek, psychologisch als sociaal, van jouw darmklachten en wat je daaraan zou kunnen doen.

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Hoe kom ik van mijn darmklachten af?

Een opgeblazen gevoel na het eten, een hoop gasvorming in de darmen of een serieus orkest aan geluiden in de buik na het eten. Heel veel vrouwen hebben er dagelijks last van. Meestal lopen ze daar stiekem toch jaren mee rond. Net als met gedoe in hun ontlasting. Dunne ontlasting, diarree of juist veel te vaste ontlasting en moeite hebben om elke dag naar het toilet te kunnen. Het komt allemaal vaak voor. 

Natuurlijk kan het fijn zijn om te weten dat je niet de enige bent met dit soort klachten. Toch lijkt het mij nog fijner om te weten hoe je van dit soort buikklachten afkomt. Dus laten we eens kijken naar mogelijke oorzaken van dit soort klachten. En als jij dan dit blog een beetje met aandacht en vanuit je gevoel leest, dan resoneer je misschien wel met een van deze oorzaken. Dat is dan een oorzaak om eens verder te onderzoeken. 

Voeding is vaak een oorzaak van darmklachten

Veel darmklachten zijn het gevolg van een verkeerd voedingspatroon. Je eet iets dat je buik niet lust en daar protesteert ze op. Bepaalde voeding kan de darmen behoorlijk irriteren. En als je mij al een tijdje volgt, dan weet je wat ik nu ga zeggen…. Granen, en dan vooral granen met gluten erin, is een bron van voeding die heel veel darmen gewoon niet zo tof vinden. En dat laten ze merken door darmgedoe of een opgeblazen gevoel. Hetzelfde kan zuivel doen.

Een slechte spijsvertering geeft slechte poep

Een volgende stap om naar te kijken is de spijsvertering. Want zelfs als je alleen maar voeding eet die op zich past bij jouw lijf, dan nog kan het zijn dat je er last van hebt in je spijsverteringskanaal en darmen. Dan moet je je dus afvragen of jouw spijsvertering wel zo goed loopt. Misschien produceer je wel te weinig maagzuur en heb je dus een opgeblazen gevoel na het eten van graanproducten (brood, pasta, pizza, rijst) of eiwitten (grotere hoeveelheden vlees, vis, kip of eieren). Over het belang van maagzuur schreef ik al eerder.

Het kan ook zijn dat je te weinig enzymen produceert om je eten goed te verteren. Dan lukt het ook niet om de perfecte drol te produceren. In dat geval zie je vaak dat vrouwen (wat ik noem) ‘troep-poep’ produceren. Dat is ontlasting die hangt tussen diarree en een mooie sigaar. Het zijn losse, nog wel enigszins samenhangende stukjes ontlasting en het water in het toiletpot is dan vaak ook troebel. Gedoe dus in de pot…. 

Hoe ontlasting er eigenlijk wel uit zou moeten zien en wat afwijkende ontlasting je probeert te vertellen, kun je hier lezen.

Een verstoorde darmflora als oorzaak van darmklachten

Als je op zich het juiste eet en je spijsvertering doet het eigenlijk ook best, dan nog kun je darmklachten hebben zoals een opgeblazen gevoel en gasvorming in de darmen. Slechte poep kan ook dan nog altijd ontstaan. De oorzaak kan dan liggen in een verstoring in het milieu in je darmen. Een verstoring in je microbioom dus.

Een deel van onze voeding, met name de vezels in onze voeding, kunnen we simpelweg niet zelf verteren. Dat geeft niet, want daarvoor hebben we hulptroepen wonen in onze darmen: het zijn onze darmbeestjes die we met een net woord het microbioom noemen. Deze beestjes zijn verzot op vezels en verteren die voor ons. In ruil daarvoor zorgen zij voor een goede zuurgraad in de darm en daarmee een goed woonklimaat voor zichzelf en hun vrienden. Ook houden ze daarmee darmbeestjes waar we ziek van kunnen worden (onze pathogene flora) onder controle. Heel tof dus, tot het misgaat en de balans verstoord raakt.

Als je niet genoeg beestjes hebt om je vezels te verteren, dan krijg je gedoe met het eten van groenten. Het gevolg is een verdere vermindering van het aantal beestjes dat juist deze groentevezels verteert en jij krijgt steeds meer last met allerlei soorten voeding die maar niet ‘lukken’. Een hele hoop darmklachten en vermoeidheid zijn het gevolg.

Als je onvoldoende vezels eet, kun je ook heel erg last krijgen van obstipatie en krijg je daar een opgeblazen buik van en buikpijn. Naar het toilet gaan is dan echt geen feestje.

Wat is de oorzaak van jouw darmklachten?

Heb je na het lezen van dit blog een gevoel gekregen wat misschien de oorzaak van jouw darmklachten is? Met welk stukje in dit blog resoneerde je? Kreeg je een aha-ervaring of tinteling onder in je buik (vlinders)? Of heb je nu nog altijd geen idee waar het aan kan liggen? Dat kan natuurlijk ook.

Aan dit soort darmklachten is altijd iets te doen. Meestal lossen ze dan ook op. Hoe heerlijk zou dat zijn? Nooit meer darmklachten….

Meer weten? Download dan mijn gratis e-boek Lekker in je vel zonder darmklachten.

Dat kun je hier doen: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/lekker-in-je-vel-zonder-darmklachten/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

3 redenen waarom je geen vegetarische vleesvervangers moet eten

Steeds vaker hoor ik om me heen dat mensen minder vlees willen eten en meer vegetarisch willen eten. In de basis vind ik dat een goede gedachte. Lekker veel groenten eten en die de hoofdrol in je menu geven is ongelooflijk goed voor je gezondheid. Het zorgt voor minder verzuring in je lijf. Je krijgt er meer goede vezels mee binnen en natuurlijk vitamines, mineralen en allerlei bio-actieve plantstoffen. Die laatste zijn heel ondersteunend aan je gezondheid. Bovendien nodigt een bord vol groenten in allerlei kleuren ook enorm uit om van te eten. Regelmatig een vegetarische maaltijd eten vind ik een goed idee.

Vlees is wat mij betreft dus zeker geen ‘must’. Sterker nog, er zijn best wat onderzoeken die aantonen dat het eten van vlees niet altijd bijdraagt aan je gezondheid op de lange termijn. Met dat in het achterhoofd lijkt het een goed idee om regelmatig een vegetarische vleesvervanger te eten. Toch zou ik dat afraden en wel hierom.

Vegetarische vleesvervangers zijn slecht voor je darmen

Veel vegetarisch vleesvervangers zijn gemaakt van producten die je darmen irriteren of beschadigen. Ze worden namelijk gemaakt van:

  • glutenhoudende granen (tarwe, spelt, maïs)
  • peulvruchten (erwten, linzen)
  • sojaproducten (tofu, sojabonen)
  • zuivel

Gluten en zuivelproducten beschadigen de darmwand en zorgen dat deze verhoogd doorlaatbaar wordt. Dat is een slecht idee, want dit vermindert je bescherming tegen de boze buitenwereld. Allerlei gedoe ligt dan op de loer (infecties, voedingsintoleranties, chronische ontstekingen).

Peulvruchten bevatten lectines. Die irriteren de darmwand. Een geïrriteerde darmwand gaat ontsteken en dat geeft schade en dus een afgenomen bescherming. Soja bevat saponines. Dat zijn zeepstoffen. Aangezien je darmwand gemaakt is van vetten, is het eten van soja niet zo gelukkig. Want wat doet een beetje zeepsop met je vette afwas….? Juist: oplossen. En je darmwand wil je niet oplossen, geloof me.

Vegetarische vleesvervangers zijn suikerbommen

Een andere reden waarom vegetarische vleesvervangers niet zo goed zijn voor je darmen, is dat het echte suikerbommen zijn. Tarwe, spelt, haver, linzen, erwten, maïs en aardappelmeel zijn veel voorkomende producten waarvan deze vleesvervangers worden gemaakt. Deze voedingsmiddelen zijn heel rijk aan suikers. Gemiddeld bevatten vegetarische vleesvervangers zo ongeveer 23% koolhydraten, dat zijn de suikers dus. Op de verpakking heeft de fabrikant heel gezellig nog een onderscheid gemaakt tussen koolhydraten en suikers, maar dat onderscheid is kunstmatig. Koolhydraten zijn ook suikers. En een vleesvervanger eet je niet voor de koolhydraten (suikers) maar voor de eiwitten, toch?

Vegetarische vleesvervangers bevatten onvoldoende eiwitten

Als je kijkt naar de hoeveelheid eiwitten die er in vegetarische vleesvervangers zitten, dan schrik je je rot. Een schamele 6,7 gram eiwit zit er gemiddeld in per 100 gram. Om je een idee te geven: in vlees zit ongeveer 25 gram eiwit per 100 gram.

Er zijn wel plantaardige vleesvervangers die dit laatste gehalte aan eiwitten halen. Maar voor je nu denkt: “Oh gelukkig, dan neem ik voortaan die.”…. dit zijn de vleesvervangers die voornamelijk bestaan uit soja-eiwit, seitan (dat zijn pure gluten!) of gehydrateerd erwten-eiwit. Als je dit soort producten eet, dan maak je het je darm wel heel erg lastig om goed voor jouw afweer en bescherming te zorgen. Zeker seitan zou je onder alle omstandigheden moeten vermijden.

En dan heb ik het nog niet over het feit dat plantaardige eiwitten voor heel veel mensen vrij lastig te verteren zijn. Als je de eiwitten die je eet niet verteert, dan heb je er niks aan. Onverteerde eiwitten kun je namelijk niet opnemen in je lijf om te gebruiken. 

Bovendien moet je bij eiwitten ook letten op de samenstelling van de aminozuren die erin zitten. Aminozuren zijn de bouwstoffen waarvan eiwitten zijn gemaakt en die het lichaam gebruikt om bijvoorbeeld dingen te herstellen of om bepaalde hormonen van te maken. Daarvan is er een groot aantal essentieel voor de mens. Dat betekent dat je ze moet eten. De meeste plantaardige vleesvervangers bevatten niet alle aminozuren die je nodig hebt. Is dat voor een keertje heel erg? Nee, natuurlijk niet. Is dat erg als je dat standaard 3x per week doet? Ik denk het wel.

Verantwoorde vleesvervangers

Maar als ik dan geen vlees moet of wil eten, zijn er dan helemaal geen verantwoorde vleesvervangers? Zeker wel. Wat denk je van vis? Of gevogelte. Een eitje? Allemaal heel makkelijk te verteren. Bovendien bevatten ze alle aminozuren die je nodig hebt. Ook fijn. En dan neem je daar een flinke portie van allerlei soorten groenten bij. Zo heb je de voordelen van beide werelden: de dierlijke en de plantaardige.

Darm- en spijsverteringsklachten?

Vegetarische vleesvervangers kunnen voor een hoop spijsverterings- en darmgedoe zorgen. Dat geeft bijvoorbeeld maagzuurklachten, opgeblazen gevoel, darmgeborrel en gedoe en slechte ontlasting. Heb jij hier ook last van en wil je daar wel vanaf?

Doe dan mee aan het gratis interactieve webinar ‘Darm- en spijsverteringsklachten’ dat ik op 18 februari 2021 om 20.00 uur geeft.

Meer weten en aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/webinar-darm-en-spijsverteringsklachten/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Welke kruidenthee kun je drinken voor een betere spijsvertering?

Kruidenthee….. ik word er zo gelukkig van! Ik heb een boekje met allemaal kruidenthee recepten erin en alleen al van het kijken naar alle prachtige afbeeldingen die bij de recepten staan, word ik ontzettend blij. 

Kruidenthee drinken is een hele mooie, zachte manier om je lichaam belangrijke plantstoffen te geven die het nodig heeft om ervoor te zorgen dat alles een beetje lekker loopt en jij goed in je vel zit. Ook in mijn praktijk zet ik kruidenthee steeds vaker in als hulpmiddel, bijvoorbeeld om de spijsvertering te verbeteren.

Het belang van een goede spijsvertering

Je hoort vaak zeggen dat je gezondheid wordt bepaald door je darmen. En dat is ook zeker zo. Toch staat voor mij een goede spijsvertering pas echt aan de basis van een goede gezondheid. Zonder een goede spijsvertering kun je namelijk ook geen goede darmwerking hebben. Als je spijsvertering niet goed werkt, dan komen er onverteerde voedingsresten in de darm terecht. Dat heeft vervolgens een – meestal negatief – effect op de diversiteit van de darmflora en daarmee op je gezondheid.

Bovendien begrijp jij natuurlijk ook wel, dat als je je eten niet goed verteert dat je lijf er dan niets aan heeft. Onverteerde voeding verlaat het lichaam via de ontlasting en komt dus in het toilet terecht. Alleen volledig verteerde voeding kan in de bloedbaan worden opgenomen om vervolgens ‘iets’ mee te doen. Dat ‘iets’ kan het maken van energie, hormonen of andere bouwstoffen zijn die je lichaam nodig heeft om goed te kunnen werken.

De maag is vaak een bottleneck

Bij veel spijsverteringsklachten is de maag de bottleneck. Er wordt te weinig maagzuur gemaakt en dat haalt de hele vertering van eiwitten (vlees, vis, gevogelte, eieren, noten, zaden, pitten) onderuit. Eiwitten zijn super belangrijk voor je lijf, dus een goede eiwitvertering is hard nodig voor je gezondheid.

Vaak wordt gedacht dat als je last hebt van je maag (een opgeblazen gevoel, maagzuur of veel boeren bijvoorbeeld) dat je dan teveel maagzuur produceert. Dat kan zeker zo zijn, maar meestal gaat het juist om te weinig maagzuur. Het ondersteunen van de maagzuurproductie en maagwerking kan dan helpen om de problemen te verminderen. En je maag ondersteunen kun je heel goed doen met kruidenthee.

Voor een betere maagwerking kun je bijvoorbeeld pepermuntthee, venkelthee of gemberthee drinken. Doe dat dan wel vooral buiten de maaltijden om, want als je bij of direct na de maaltijd grote mokken kruidenthee drinkt, dan verdun je je maagsappen teveel en dat maakt het nog moeilijker voor je lijf om het eten te verteren.

Stress geeft ook spijsverteringsproblemen

Iets anders is, dat je je eten alleen maar goed kunt verteren als je ontspannen bent. Je maakt dan gebruik van het parasympatisch deel van je zenuwstelsel en alleen in dat deel van je zenuwstelsel kun je je spijsverteringssappen en -enzymen goed produceren en gebruiken. Bovendien gaat er alleen als je ontspannen bent voldoende energie naar je spijsverteringskanaal om haar werk goed te kunnen doen.

Het drinken van een kruidenthee die zorgt voor ontspanning van het spijsverteringskanaal is dus ook een hele mooie manier om je spijsvertering te helpen. Dan kun je bijvoorbeeld denken aan thee van citroenmelisse of een hele lichte, witte thee waarin je een heel klein beetje gedroogde lavendel doet. 

Waar moet je opletten bij kruidenthee?

Let er allereerst op dat je voor je thee alleen gebruik maakt van biologische kruiden. Deze bevatten niet alleen meer inhoudsstoffen (je hebt er dus veel meer aan), maar ze zijn ook onbespoten. Je krijgt er dus niet gratis en voor niks allerlei gifstoffen bij die in je thee terechtkomen. Wel zo fijn.

Verder moet je je bedenken dat kruiden interacties kunnen hebben met medicijnen. Gebruik je dus medicijnen, vraag dan eerst aan je apotheker of je de kruidenthee die je wilt gaan drinken veilig kunt inzetten. Ook als je zwanger bent of borstvoeding geeft, moet je voorzichtig zijn met het inzetten van kruidenthee. Overleg dan eerst met een arts of therapeut voor je enthousiast met allerlei kruiden aan de slag gaat.

En tot slot is het altijd belangrijk dat je niet de hele dag door (of dag in, dag uit) dezelfde kruidenthee drinkt. Een of twee kopjes per dag van een bepaalde soort kruidenthee is al een mooi startpunt en wissel dan vooral af. Kruidenthee is veel krachtiger dan je misschien zou verwachten, dus ga er behoedzaam mee om.

Meer doen om je spijsvertering te verbeteren?

Klinkt dit allemaal heel leuk en aardig voor je, maar heb jij het gevoel dat er meer nodig is om jouw spijsverteringsklachten op te lossen? Ben je bereid om daarmee aan de slag te gaan met voeding, kruiden en leefstijl?

Meld je dan aan voor een gratis online sessie dan kijk ik met je mee en krijg je meteen 2 tips om je spijsvertering te verbeteren.

Meer info en aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Het begint in je buik

Je darmen vormen via je mond en je anus een open verbinding met de buitenwereld. De darmen liggen dus wel in je lichaam, maar de binnenkant van de darmen zijn onderdeel van de buitenwereld.

De darm is een gebied waar veel gebeurt. Voeding wordt er verteerd en opgenomen in de bloedbaan, zodat jij er energie uit kunt halen en de bouwstoffen die nodig zijn om je lichaam gezond te houden en goed te laten werken. Maar ook emoties en indrukken die je elke dag weer opdoet, moeten worden verteerd en dat gebeurt ook in de darm.

De darm reageert dus niet alleen op voeding, maar ook op stress en emoties. Al deze factoren hebben effect op hoe de darm haar taak kan uitvoeren. Een van die taken wordt uitgevoerd door de darmwand. Daarover gaat deze blog.

Je darmwand is de grensbewaker

Met de voeding komen er virussen, bacteriën, schimmels en parasieten de darm binnen. Ook gifstoffen die op je eten zitten komen zo in je buik terecht. Het is de bedoeling dat deze stoffen het lichaam niet binnenkomen. Ze zitten dus wel in je darm (‘buiten’), maar we hebben ze liever niet in de bloedbaan (‘binnen’).

Om dat te bereiken hebben we de darmwand die als een ware grensbewaker moet zorgen voor een schifting tussen wat er wel en wat er niet het lichaam in mag. De darmwand heeft dus een heel belangrijke taak. En het is onze taak om goed voor die darmwand te zorgen.

Anti-nutriënten beschadigen de darmwand

Ik verbaas me er elke keer weer over dat dit belangrijke orgaan tegelijkertijd ook zo kwetsbaar is. Bepaalde stoffen in voeding kunnen de darmwand beschadigen. Deze stoffen noemen we anti-nutriënten. Het zijn geen voedingsstoffen (nutriënten) voor ons, maar schadelijke stoffen. Ze zitten in plantaardige voeding. De plant maakt ze aan als bescherming tegen vraat. De plant wil zo voorkomen dat haar nazaten worden opgegeten. De plant hoopt zo haar evolutionaire doel (voortplanten) te kunnen behalen.

Door het eten van deze anti-nutriënten krijgen vogels bijvoorbeeld acute diarree. Daardoor leren ze dat ze van deze voeding af moeten blijven.

Ook mensen kunnen er veel klachten door krijgen, maar dat hoeven niet meteen darmklachten te zijn. Dat kunnen ook veel andere klachten zijn. Soms gewoon hele vage dingen, zoals vermoeidheid of huiduitslag die dan wel en dan niet optreedt. De oorzaak van deze klachten is schade aan de darmwand. Daardoor wordt deze beschermlaag een beetje teveel poreus of gaat hij ontsteken. Een poreuze darmwand noemen ze ook wel een lekke darm. De bescherming tussen binnen en buiten is dan veel minder.

De meest voorkomende anti-nutriënten

De meeste bekende anti-nutriënt is gluten. Gluten zit in bepaalde granen: tarwe, spelt, durum, rogge, gerst. Gluten zorgt ervoor dat de tight junctions open gaan staan. Tight junctions zijn net een soort nietjes die de darmwandcellen aan elkaar hechten. Daardoor is de darmwand goed dicht. Als de tight junctions open gaan staan, dan gaat de darmwand ook een beetje open staan. Het gevolg is dat de grenspost niet meer goed werkt en er ziekmakende pathogenen de bloedbaan in kunnen komen.

Ook caseïne, een eiwit dat in zuivelproducten voorkomt, doet dit.

Andere anti-nutriënten zijn prolamines (in granen), saponines (in soja) en lectines (in peulvruchten en granen). Ook deze anti-nutriënten irriteren en beschadigen de darmwand.

Westerse voeding is rijk aan anti-nutriënten

Helaas krijgen mensen die een standaard Westers dieet hebben elke dag grote hoeveelheden anti-nutriënten binnen. Het is dan ook niet zo gek, dat er zoveel mensen zijn met darmklachten, huidklachten, luchtwegklachten, gewrichtsklachten, depressieve klachten of stemmingswisselingen, auto-immuunziekten en hormonale klachten. Al dit soort klachten kunnen het gevolg zijn van problemen in de darm, veelal veroorzaakt door een verkeerd voedingspatroon.

Gelukkig kun je hier zelf iets aan doen. Als je je voeding aanpast en alle voeding die de darm triggert vervangt door voeding die de darm helpt, dan merk je vaak al heel snel resultaat. Ik zie mensen in mijn praktijk vaak al heel snel opknappen als we dit doen. Ze hebben meer energie en minder klachten.

Ook iets voor jou? Meld je dan aan voor een gratis Online sessie van een half uur. Dan deel ik nog wat meer van mijn kennis met je en kijk ik welke eerste 2 stappen jij zou kunnen zetten op weg naar een betere gezondheid. 

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.