Berichten

Is glutenvrij eten eigenlijk wel gezond?

Regelmatig krijg ik de vraag of glutenvrij eten eigenlijk wel gezond is. Want glutenhoudende volkoren graanproducten zijn toch een belangrijke bron van vezels, vitaminen en mineralen? Bovendien eten we al sinds onze kindertijd gluten en dat deden onze ouders en grootouders ook al, dat zal toch niet zonder reden zijn? Is het daarom niet beter als we wel af en toe gluten eten?

Dit zijn hele terechte vragen. Tijd dus om die eens te beantwoorden.

Wat zijn gluten?

Gluten zijn eiwitbestanddelen in bepaalde granen, zoals tarwe, spelt, rogge en gerst. Deze stukjes eiwit kunnen we in principe verteren in ons spijsverteringskanaal. Hiervoor gebruikt het lichaam DPP IV enzymen. 

De beschikbare hoeveelheid DPP IV enzymen in het lijf is echter beperkt. Ze zijn ook niet bedoeld om gluten te verteren maar om onze endorfines af te breken als zij hun functie hebben volbracht. Endorfines zorgen onder andere voor het onderdrukken van pijn en geven vaak een gevoel van geluk. Mensen die weinig DPP IV enzymen hebben of veel endorfines moeten afbreken kunnen dus onvoldoende enzymen hebben om gluten goed af te breken. Hierdoor kunnen klachten ontstaan na het eten van gluten.

Wat doen gluten in je lichaam?

Gluten zijn een trigger voor je lijf om de tight junctions open te zetten. Tight junctions kun je zien als een soort nietjes die de individuele darmwandcellen aan elkaar nieten. Hierdoor sluiten deze heel goed tegen elkaar en is de darmwand mooi dicht. Er kan dan niet zomaar van alles door de darmwand heen de bloedbaan in en dat is ook de bedoeling. Door het openzetten van de tight junctions wordt dit beschermingsmechanisme aangetast. De vraag is waarom je lijf dit doet.

Hoe reageert je lijf op gluten?

Recent wetenschappelijk onderzoek laat zien, dat het lichaam gluten eigenlijk niet zo goed begrijpt. Het lichaam reageert namelijk op gluten alsof het een pathogeen is. Een pathogeen is een indringer van buitenaf waar je ziek van kunt worden, zoals bijvoorbeeld een virus, bacterie of schimmel. 

Het lichaam doet dit, omdat het door het openzetten van de tight junctions meer water vanuit de bloedbaan in de darmen kan brengen. Het lichaam spoelt hiermee als het ware de gluten weg net zoals het lichaam dat bij een pathogeen zou doen. Dat daarbij het risico bestaat dat er juist pathogenen het lijf kunnen binnenkomen omdat de darmwand verhoogd doorlaatbaar is op dit moment neemt het lichaam op de koop toe.

Gluten zijn niet nodig voor je gezondheid

Het is niet waar dat je gluten nodig hebt voor een goede gezondheid. Ook is het niet zo dat het niet eten van gluten zorgt voor voedingstekorten en daarom slecht is voor je gezondheid. 

Het is wel zo dat volkorenproducten naast gluten ook vezels, vitaminen en mineralen bevatten maar effectief heb je daar niet zoveel aan. De vezels van granen zijn bijvoorbeeld lang niet zo geschikt om een goede darmflora te hebben en houden als de vezels uit groenten en fruit. Hoe dat zit kun je hier lezen. Bovendien bevatten granen antinutriënten zoals fytinezuur die onder andere mineralen binden. Hierdoor kun je ze niet meer opnemen in je lijf en verdwijnen ze het toilet in.

Al met al is er dus geen enkele reden waarom je af en toe of regelmatig gluten zou moeten eten. Dat wil niet zeggen dat je dan nu over moet stappen op glutenvrije producten als alternatief. Waarom dat is, lees je hier.

Wat doet deze blog met je? Wil je dat hieronder met mij delen?

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Waarom zelf je voeding aanpassen niet brengt wat je had gehoopt

We leven voor mijn gevoel een beetje in een ‘do-it-yourself’-tijdperk. Het tijdperk waarin het lijkt dat je alles zelf kunt doen. Je schildert je huis zelf. Je leert op YouTube hoe je wat dan ook moet doen en doet het vervolgens zelf. En nieuwe meubels die haal je bij IKEA en zet je zelf in elkaar. Het lijkt allemaal heel simpel. Het ziet eruit als iets dat je wel ‘even’ tussendoor zelf kunt doen. Hoewel ‘even’…. ik weet niet hoe jouw ervaringen zijn, maar ik vind dat hele doe-het-zelf-gedoe vaak toch ingewikkelder en meer tijdrovend dan ik dacht.

Het is dan ook niet zo gek dat je dan ook denkt: die voeding aanpassen dat kan ik zelf wel. Hoe moeilijk kan het zijn? Tis maar voeding toch? Daar zijn we allemaal mee opgegroeid en vertrouwd. Dus daar iets in aanpassen dat kan ik heus prima zelf. Toch is mijn ervaring dat het meestal niet brengt wat je ervan had verwacht. Hoe komt dat nou?

Je voeding aanpassen is meer dan alleen iets uit je menu halen

Stel je hebt al jaren behoorlijke buikklachten. Je hebt buikpijn, een opgeblazen gevoel, last van winderigheid en wisselende ontlasting. Je volgt mij al een tijdje en leest dat ik het vaak heb over gluten. Je besluit die eens een tijdje uit je menu te halen. Dat is simpel toch?

Nou niet echt.… 

Je komt al snel tot de conclusie dat die gluten zowat overal inzitten. In het brood dat je zo graag eet. In de cruesli die je over je yoghurt doet. In dat bordje pasta waar je zo dol op bent. Uiteraard in die pizza die je op vrijdagavond eet als je met een vriendin bij de Italiaan zit. En in dat stuk taart dat je krijgt op de verjaardag van je neefje van zes. Zucht….. 

Toch besluit je om de gluten eruit de doen en dus al deze voeding te schrappen. 

Maar dan…?

Wat je uit je menu haalt moet vervangen worden door iets anders

Al snel kom je tot de conclusie dat je honger hebt overdag als je alles waar gluten in zit uit je menu schrapt. Er zal dus iets voor in de plaats moeten komen. Doe je dat niet, dan heb je niet alleen honger en val je af maar komt je lichaam ook energie tekort. Je wordt moe en prikkelbaar. Je hoofd gaat het minder goed doen en je hebt minder zin om wat te ondernemen.

De meest voor de hand liggende stap, die ik ook heel veel vrouwen zie zetten, is om dan glutenvrije producten te gaan gebruiken. Dat klinkt logisch. De voeding blijft er vertrouwd uitzien, alleen missen de gluten (maar dat was ook de bedoeling dus is het probleem niet). 

Wat je uit je menu haalt hoeft de oorzaak van je klachten niet te zijn

Verwachtingsvol kijk je vervolgens uit naar hoe je buik reageert op deze glutenvrije periode om al snel tot de conclusie te komen dat het eigenlijk niet zoveel uitmaakt. En dat is logisch, want je vervangt de ene koolhydraatbron (glutenhoudende granen) door een andere koolhydraatbron (glutenvrije granen). Daar is voor je lijf niet zoveel anders aan.

De reden waarom je buikklachten hebt van brood, pasta en pizza hoeft ook niet perse te liggen aan de gluten. Daar ging jij wel vanuit en daarom werkte het misschien niet

De oorzaak kan bijvoorbeeld ook de hoeveelheid geraffineerde koolhydraten in je menu zijn. Deze zitten simpel gezegd in voeding die in een fabriek is gemaakt van granen, zoals in brood, pasta en koek. Deze koolhydraten verstoren namelijk onder andere de samenstelling van je darmflora. Een verstoring daarin kan al de oorzaak zijn van alle hiervoor genoemde buikklachten. Het vervangen van de ene bron van geraffineerde koolhydraten door de andere doet dan inderdaad niet zoveel.

Hoe moet het dan wel: je voeding aanpassen?

De vraag is daarom: hoe pas je nu wel met succes je voeding aan. Het antwoord daarop is nog niet zo makkelijk te geven, want het hangt van je klachten af en van je huidige voedingspatroon. Toch is er in algemene zin wel iets over te zeggen. Dat kun je lezen in mijn gratis e-boek ‘3 tips om met succes je voeding aan te passen’ (inclusief een gratis lijst van voeding die helpend is voor je lijf).

Je kunt dit e-boek hier downloaden: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/3-tips-om-met-succes-je-voeding-aan-te-passen/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Hoe kom ik van mijn darmklachten af?

Een opgeblazen gevoel na het eten, een hoop gasvorming in de darmen of een serieus orkest aan geluiden in de buik na het eten. Heel veel vrouwen hebben er dagelijks last van. Meestal lopen ze daar stiekem toch jaren mee rond. Net als met gedoe in hun ontlasting. Dunne ontlasting, diarree of juist veel te vaste ontlasting en moeite hebben om elke dag naar het toilet te kunnen. Het komt allemaal vaak voor. 

Natuurlijk kan het fijn zijn om te weten dat je niet de enige bent met dit soort klachten. Toch lijkt het mij nog fijner om te weten hoe je van dit soort buikklachten afkomt. Dus laten we eens kijken naar mogelijke oorzaken van dit soort klachten. En als jij dan dit blog een beetje met aandacht en vanuit je gevoel leest, dan resoneer je misschien wel met een van deze oorzaken. Dat is dan een oorzaak om eens verder te onderzoeken. 

Voeding is vaak een oorzaak van darmklachten

Veel darmklachten zijn het gevolg van een verkeerd voedingspatroon. Je eet iets dat je buik niet lust en daar protesteert ze op. Bepaalde voeding kan de darmen behoorlijk irriteren. En als je mij al een tijdje volgt, dan weet je wat ik nu ga zeggen…. Granen, en dan vooral granen met gluten erin, is een bron van voeding die heel veel darmen gewoon niet zo tof vinden. En dat laten ze merken door darmgedoe of een opgeblazen gevoel. Hetzelfde kan zuivel doen.

Een slechte spijsvertering geeft slechte poep

Een volgende stap om naar te kijken is de spijsvertering. Want zelfs als je alleen maar voeding eet die op zich past bij jouw lijf, dan nog kan het zijn dat je er last van hebt in je spijsverteringskanaal en darmen. Dan moet je je dus afvragen of jouw spijsvertering wel zo goed loopt. Misschien produceer je wel te weinig maagzuur en heb je dus een opgeblazen gevoel na het eten van graanproducten (brood, pasta, pizza, rijst) of eiwitten (grotere hoeveelheden vlees, vis, kip of eieren). Over het belang van maagzuur schreef ik al eerder.

Het kan ook zijn dat je te weinig enzymen produceert om je eten goed te verteren. Dan lukt het ook niet om de perfecte drol te produceren. In dat geval zie je vaak dat vrouwen (wat ik noem) ‘troep-poep’ produceren. Dat is ontlasting die hangt tussen diarree en een mooie sigaar. Het zijn losse, nog wel enigszins samenhangende stukjes ontlasting en het water in het toiletpot is dan vaak ook troebel. Gedoe dus in de pot…. 

Hoe ontlasting er eigenlijk wel uit zou moeten zien en wat afwijkende ontlasting je probeert te vertellen, kun je hier lezen.

Een verstoorde darmflora als oorzaak van darmklachten

Als je op zich het juiste eet en je spijsvertering doet het eigenlijk ook best, dan nog kun je darmklachten hebben zoals een opgeblazen gevoel en gasvorming in de darmen. Slechte poep kan ook dan nog altijd ontstaan. De oorzaak kan dan liggen in een verstoring in het milieu in je darmen. Een verstoring in je microbioom dus.

Een deel van onze voeding, met name de vezels in onze voeding, kunnen we simpelweg niet zelf verteren. Dat geeft niet, want daarvoor hebben we hulptroepen wonen in onze darmen: het zijn onze darmbeestjes die we met een net woord het microbioom noemen. Deze beestjes zijn verzot op vezels en verteren die voor ons. In ruil daarvoor zorgen zij voor een goede zuurgraad in de darm en daarmee een goed woonklimaat voor zichzelf en hun vrienden. Ook houden ze daarmee darmbeestjes waar we ziek van kunnen worden (onze pathogene flora) onder controle. Heel tof dus, tot het misgaat en de balans verstoord raakt.

Als je niet genoeg beestjes hebt om je vezels te verteren, dan krijg je gedoe met het eten van groenten. Het gevolg is een verdere vermindering van het aantal beestjes dat juist deze groentevezels verteert en jij krijgt steeds meer last met allerlei soorten voeding die maar niet ‘lukken’. Een hele hoop darmklachten en vermoeidheid zijn het gevolg.

Als je onvoldoende vezels eet, kun je ook heel erg last krijgen van obstipatie en krijg je daar een opgeblazen buik van en buikpijn. Naar het toilet gaan is dan echt geen feestje.

Wat is de oorzaak van jouw darmklachten?

Heb je na het lezen van dit blog een gevoel gekregen wat misschien de oorzaak van jouw darmklachten is? Met welk stukje in dit blog resoneerde je? Kreeg je een aha-ervaring of tinteling onder in je buik (vlinders)? Of heb je nu nog altijd geen idee waar het aan kan liggen? Dat kan natuurlijk ook.

Aan dit soort darmklachten is altijd iets te doen. Meestal lossen ze dan ook op. Hoe heerlijk zou dat zijn? Nooit meer darmklachten….

Meer weten? Download dan mijn gratis e-boek Lekker in je vel zonder darmklachten.

Dat kun je hier doen: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/lekker-in-je-vel-zonder-darmklachten/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Mijn beste alternatieven voor brood

Brood….. de meeste mensen vinden het heerlijk en kunnen er niet vanaf blijven. Een van de meest gehoorde opmerkingen in mijn praktijk is dan ook: “Maar ik ga mijn brood niet laten staan hoor!”. Uiteindelijk doet bijna iedereen die dit zegt het toch en dat blijkt veel beter te bevallen. Het lijf knapt er vaak ontzettend van op en dat motiveert dan weer om er in de toekomst vanaf te blijven.

Er is overigens een reden waarom dat brood zo ongelooflijk lekker is en je denkt dat je het niet kunt laten staan. In brood zitten namelijk gluten, dat is bij de meeste mensen wel bekend. Gluten bevatten een eiwit dat gliadine heet. Dit eiwit wordt in de darm omgezet in een opiaat-achtige stof (exorfine genoemd) en dat is een verslavende stof. Ik kan je verzekeren, hoe minder brood je eet (en andere graanproducten), hoe minder je de behoefte hebt om het in je mond te stoppen.

Maar als je net begint op je pad naar een brood-vrij leven, dan heb je misschien geen idee wat je dan wel moet eten. Brood is zo ingeburgerd in onze cultuur. We zijn er allemaal mee opgegroeid. Gelukkig is er wel een steeds grotere groep mensen die ook geen of minder brood eet en daarmee zijn de online recepten voor broodvervangers enorm gegroeid. Een beetje grasduinen online levert je meteen al een berg aan alternatieven op.

Brood van amandelmeel

Waarschijnlijk is het eerste waar je tegenaan loopt als je online gaat zoeken naar broodvervangers een recept voor amandelmeel brood. Daar kun je bijna niet omheen. En dat is ook logisch, want het is lekker, makkelijk te maken en te beleggen met wat je voorheen op je normale boterham deed. Toen ik net startte met mijn graanvrije leven, was brood van amandelmeel mijn go-to brood. Het vult ook erg goed en het stabiliseert je bloedsuikerspiegel, dus geeft rust in je lijf.

Noten zijn echter niet voor iedereen goed te verteren, dus als je na het eten van amandelmeel brood last krijgt van een opgeblazen gevoel, gasvorming of drijvende ontlasting, dan moet je minder notenbrood eten en misschien wat extra aandacht geven aan het op weer niveau brengen van je spijsvertering. Een mooi alternatief kan dan ook mijn groentebrood zijn, waar maar een klein beetje amandelmeel in zit.

Brood met groenten en kokosmeel

Persoonlijk ben ik meer een fan van brood gemaakt met groenten en kokosmeel, dan brood gemaakt van voornamelijk amandelmeel. Zowel groenten als kokosmeel zijn heel vezelrijk en daarmee een mooie voedingsbodem voor je darmmicrobioom. En dat is heel belangrijk. Dat microbioom zorgt er namelijk voor dat er een goede afweer is tegen ziekteverwekkers (virussen, bacteriën, schimmels, parasieten), dat er energie gemaakt wordt voor jou en je darm en het microbioom helpt mee om bepaalde vitamines (met name B vitamines) en neurotransmitters (communicatiestoffen voor je zenuwstelsel) te maken. Denk maar eens aan serotonine, dat voor 90% door je microbioom wordt gemaakt en je helpt lekker in je vel te zitten en goed te slapen.

Van kokosmeel heb je maar een klein beetje nodig en het is goedkoper dan amandelmeel, dus dat is ook mooi meegenomen. Zijn courgettebroodjes zijn makkelijk en snel te maken en vrij neutraal van smaak. Je kunt ze dus ook prima beleggen met wat je normaal op je boterham zou doen.

Zadencrackers

Een ander mooi alternatief voor brood zijn crackers. Veel mensen eten die nu ook al, maar dan zijn ze gemaakt van granen. Je kunt ze echter ook heel makkelijk zelf maken zonder granen. Je neemt dan allerlei soorten pitten en zaden en maakt daar je eigen crackers van. Het voordeel daarvan is dat je naar hartelust kunt experimenteren met de mix van zaden en pitten die jij lekker vindt en je kunt er ook kruiden aan toevoegen voor meer smaak en extra bioactieve plantstoffen. Daar wordt je lijf ook blij van. 

Zadencrackers zijn doordat ze van zaden en pitten zijn gemaakt, net als notenbrood, heel rijk aan eiwitten en gezonde vetten. Ze vullen dus goed en zorgen voor een stabiele bloedsuiker. Ze zijn verder naturel van smaak (tenzij je helemaal losgaat met kruiden natuurlijk) en laten zich beleggen met wat je maar lekker vindt.

Wat is jouw grootste uitdaging als je denkt aan minder of geen brood meer eten? Wil je dat hieronder met mij delen?

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

3 redenen waarom je geen vegetarische vleesvervangers moet eten

Steeds vaker hoor ik om me heen dat mensen minder vlees willen eten en meer vegetarisch willen eten. In de basis vind ik dat een goede gedachte. Lekker veel groenten eten en die de hoofdrol in je menu geven is ongelooflijk goed voor je gezondheid. Het zorgt voor minder verzuring in je lijf. Je krijgt er meer goede vezels mee binnen en natuurlijk vitamines, mineralen en allerlei bio-actieve plantstoffen. Die laatste zijn heel ondersteunend aan je gezondheid. Bovendien nodigt een bord vol groenten in allerlei kleuren ook enorm uit om van te eten. Regelmatig een vegetarische maaltijd eten vind ik een goed idee.

Vlees is wat mij betreft dus zeker geen ‘must’. Sterker nog, er zijn best wat onderzoeken die aantonen dat het eten van vlees niet altijd bijdraagt aan je gezondheid op de lange termijn. Met dat in het achterhoofd lijkt het een goed idee om regelmatig een vegetarische vleesvervanger te eten. Toch zou ik dat afraden en wel hierom.

Vegetarische vleesvervangers zijn slecht voor je darmen

Veel vegetarisch vleesvervangers zijn gemaakt van producten die je darmen irriteren of beschadigen. Ze worden namelijk gemaakt van:

  • glutenhoudende granen (tarwe, spelt, maïs)
  • peulvruchten (erwten, linzen)
  • sojaproducten (tofu, sojabonen)
  • zuivel

Gluten en zuivelproducten beschadigen de darmwand en zorgen dat deze verhoogd doorlaatbaar wordt. Dat is een slecht idee, want dit vermindert je bescherming tegen de boze buitenwereld. Allerlei gedoe ligt dan op de loer (infecties, voedingsintoleranties, chronische ontstekingen).

Peulvruchten bevatten lectines. Die irriteren de darmwand. Een geïrriteerde darmwand gaat ontsteken en dat geeft schade en dus een afgenomen bescherming. Soja bevat saponines. Dat zijn zeepstoffen. Aangezien je darmwand gemaakt is van vetten, is het eten van soja niet zo gelukkig. Want wat doet een beetje zeepsop met je vette afwas….? Juist: oplossen. En je darmwand wil je niet oplossen, geloof me.

Vegetarische vleesvervangers zijn suikerbommen

Een andere reden waarom vegetarische vleesvervangers niet zo goed zijn voor je darmen, is dat het echte suikerbommen zijn. Tarwe, spelt, haver, linzen, erwten, maïs en aardappelmeel zijn veel voorkomende producten waarvan deze vleesvervangers worden gemaakt. Deze voedingsmiddelen zijn heel rijk aan suikers. Gemiddeld bevatten vegetarische vleesvervangers zo ongeveer 23% koolhydraten, dat zijn de suikers dus. Op de verpakking heeft de fabrikant heel gezellig nog een onderscheid gemaakt tussen koolhydraten en suikers, maar dat onderscheid is kunstmatig. Koolhydraten zijn ook suikers. En een vleesvervanger eet je niet voor de koolhydraten (suikers) maar voor de eiwitten, toch?

Vegetarische vleesvervangers bevatten onvoldoende eiwitten

Als je kijkt naar de hoeveelheid eiwitten die er in vegetarische vleesvervangers zitten, dan schrik je je rot. Een schamele 6,7 gram eiwit zit er gemiddeld in per 100 gram. Om je een idee te geven: in vlees zit ongeveer 25 gram eiwit per 100 gram.

Er zijn wel plantaardige vleesvervangers die dit laatste gehalte aan eiwitten halen. Maar voor je nu denkt: “Oh gelukkig, dan neem ik voortaan die.”…. dit zijn de vleesvervangers die voornamelijk bestaan uit soja-eiwit, seitan (dat zijn pure gluten!) of gehydrateerd erwten-eiwit. Als je dit soort producten eet, dan maak je het je darm wel heel erg lastig om goed voor jouw afweer en bescherming te zorgen. Zeker seitan zou je onder alle omstandigheden moeten vermijden.

En dan heb ik het nog niet over het feit dat plantaardige eiwitten voor heel veel mensen vrij lastig te verteren zijn. Als je de eiwitten die je eet niet verteert, dan heb je er niks aan. Onverteerde eiwitten kun je namelijk niet opnemen in je lijf om te gebruiken. 

Bovendien moet je bij eiwitten ook letten op de samenstelling van de aminozuren die erin zitten. Aminozuren zijn de bouwstoffen waarvan eiwitten zijn gemaakt en die het lichaam gebruikt om bijvoorbeeld dingen te herstellen of om bepaalde hormonen van te maken. Daarvan is er een groot aantal essentieel voor de mens. Dat betekent dat je ze moet eten. De meeste plantaardige vleesvervangers bevatten niet alle aminozuren die je nodig hebt. Is dat voor een keertje heel erg? Nee, natuurlijk niet. Is dat erg als je dat standaard 3x per week doet? Ik denk het wel.

Verantwoorde vleesvervangers

Maar als ik dan geen vlees moet of wil eten, zijn er dan helemaal geen verantwoorde vleesvervangers? Zeker wel. Wat denk je van vis? Of gevogelte. Een eitje? Allemaal heel makkelijk te verteren. Bovendien bevatten ze alle aminozuren die je nodig hebt. Ook fijn. En dan neem je daar een flinke portie van allerlei soorten groenten bij. Zo heb je de voordelen van beide werelden: de dierlijke en de plantaardige.

Darm- en spijsverteringsklachten?

Vegetarische vleesvervangers kunnen voor een hoop spijsverterings- en darmgedoe zorgen. Dat geeft bijvoorbeeld maagzuurklachten, opgeblazen gevoel, darmgeborrel en gedoe en slechte ontlasting. Heb jij hier ook last van en wil je daar wel vanaf?

Doe dan mee aan het gratis interactieve webinar ‘Darm- en spijsverteringsklachten’ dat ik op 18 februari 2021 om 20.00 uur geeft.

Meer weten en aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/webinar-darm-en-spijsverteringsklachten/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Glutenvrije producten

Als je 20 jaar geleden te horen kreeg dat je geen gluten meer mocht eten, dan was dat een serieus probleem. Kant-en-klare glutenvrije producten waren er niet en je moest daadwerkelijk zelf in de keuken aan de slag om oplossingen te vinden. Hoe anders is dat nu.

Steeds meer mensen ervaren dat glutenvrij eten hen beter bevalt of willen dat eens uitproberen om te zien wat het met hen doet. De voedselindustrie maakt daar dankbaar gebruik van en produceert naar hartelust een heel scala aan kant-en-klare glutenvrije producten. Steeds vaker zie je op verpakkingen een sticker gedrukt waarop met grote letters wordt aangeprezen dat het product glutenvrij is. Zelfs op producten waar van nature geen gluten in zitten…. Een beetje een gekke marketingactie vind ik dat altijd, maar goed.

De vraag is echter of dit nu zo’n goede ontwikkeling is.

Glutenvrije producten zijn heel rijk aan zetmeel

Met enige regelmaat kijk in in de winkel wat er aan glutenvrije producten te koop is en vooral waar deze producten dan van worden gemaakt. Elke keer weer ben ik teleurgesteld.

Veel kant-en-klare glutenvrije producten worden gemaakt van rijstmeel, maïsmeel en (gemodificeerd) aardappelzetmeel. Deze alternatieven zijn echte zetmeel-bommen. Zetmeel is een complexe keten (een soort kralenketting) van glucose moleculen (suiker dus). Voor heel veel mensen is dit complexe suikermolecuul slecht te verteren. Het gevolg is dat er onvolledig verteerd zetmeel in de darm terechtkomt. Daar vormt het een voedingsbodem voor darmbacteriën. Helaas niet voor de gunstige darmbacteriën, maar voor de bacteriën die de boel in je darm behoorlijk uit balans kunnen brengen. Het gevolg kan gedoe in je buik zijn of erger nog: het ontstaan van een chronische klacht of ziekte.

Rijstmeel bevat niet alleen veel zetmeel, maar rijst bevat ook steeds vaker arsenicum. Arsenicum is een giftig zwaar metaal. Het is lastig uit je lichaam te krijgen.

Maïsmeel wordt gemaakt van maïs, dat is inderdaad glutenvrij. Toch reageren veel mensen ook op maïs. Dat komt omdat het eiwit dat in maïs zit heel erg lijkt op gluten. Een lichaam dat overgevoelig reageert op gluten, reageert vaak ook gevoelig op maïs. Maïsmeel als glutenvrije vervanger is dan geen oplossing.

Glutenvrije producten voeden niet

Al dat zetmeel is dus feitelijk niets meer of minder dan suiker. Suiker waar je weliswaar energie van kunt maken, maar wat ook een grote aanslag is op het lichaam. Niet alleen omdat het je darmflora uit balans kan brengen, maar ook omdat het je hormoonhuishouding ernstig kan verstoren. En voedingsstoffen in de vorm van vitamines, mineralen, sporenelementen en bio-actieve planstoffen zitten er niet in.

Wat er wel vaak in zit zijn kunstmatige toevoegingen. Deze voegen in je lichaam helemaal niets toe. Ze kosten alleen maar. Ze kosten energie om af te breken en om uit te scheiden. Je lever is er druk mee en het levert je lichaam werkelijk niets positiefs op.

Alles bij elkaar genomen, ben ik dus niet zo’n fan van kant-en-klare glutenvrije producten die uit een fabriek komen.

De natuur zit vol met glutenvrije producten

Vooral niet als je bedenkt dat de natuur vol zit met glutenvrije producten. Bijna alle ‘whole food’ producten, dus producten die nog onbewerkt zijn, zijn glutenvrij. Uitzondering hierop zijn natuurlijk een groot scala aan granen. Maar groenten, fruit, noten, zaden, biologisch vlees, vis, gevogelte, kokosproducten….. het is (zolang het onbewerkt is) vrij van gluten.

Glutenvrije alternatieven maak je makkelijk zelf

Het is bovendien helemaal niet zo moeilijk om zelf glutenvrije alternatieven te maken. Het grote voordeel daarvan is dat je meteen meer van de juiste voedingstoffen voor je gezonde darmflora binnenkrijgt. Bovendien ben je dan ook meteen de kunstmatige toevoegingen in kant-en-klare glutenvrije producten kwijt. Hoe fijn is dat?

Een alternatief voor brood is bijvoorbeeld een groentebrood met kokosmeel, zoals mijn pompoenfocaccia. Cruesli kun je vervangen door gemengde nootjes en zaden. Een alternatief voor pizzabodem kun je maken met groene bakbananen, die zijn meteen ook heel goed voor je eigen darmflora. En pasta kun je vervangen door roergebakken ragfijn gesneden spitskool of in de oven geroosterde venkel. Heb je meteen meer goede vezels voor je eigen flora binnen. En een toastje voor bij een feestje…. dat maak je door een courgette in dunne plakjes te snijden.

Wat ook helpt is om los te laten dat ontbijt een bakje yoghurt met cruesli is en lunch een broodje met kaas. Een goed gevulde maaltijdsalade ziet er niet alleen veel lekkerder uit, maar je lijf heeft er ook veel meer aan. Je kunt er de hele middag zonder honger op door en je hebt geen after lunch dip. En als je de pasta en croutons weglaat uit je salade is hij van nature glutenvrij.

Probeer de volgende keer dat je een glutenvrij alternatief zoekt, eens te denken aan de ‘whole food’ producten die er zijn. Je zult zien dat hoe vaker je dat doet, hoe makkelijker het wordt. En dan bewaar je dat kant-en-klare, niet zo gezonde, glutenvrije alternatief voor die keer dat je uit eten gaat en een glutenvrije pizza wilt bestellen. Daar krijg je dan helemaal niks van.

Ontdekken wat jou voedt

Wil jij ook ontdekken welke voeding het beste bij jou past en of voeding de klachten waar je eigenlijk al jaren last van hebt kan verminderen? Meld je dan aan voor een gratis online sessie met mij. Dan kijk ik even met je mee en krijg je meteen 2 tips om mee aan de slag te gaan.

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Het begint in je buik

Je darmen vormen via je mond en je anus een open verbinding met de buitenwereld. De darmen liggen dus wel in je lichaam, maar de binnenkant van de darmen zijn onderdeel van de buitenwereld.

De darm is een gebied waar veel gebeurt. Voeding wordt er verteerd en opgenomen in de bloedbaan, zodat jij er energie uit kunt halen en de bouwstoffen die nodig zijn om je lichaam gezond te houden en goed te laten werken. Maar ook emoties en indrukken die je elke dag weer opdoet, moeten worden verteerd en dat gebeurt ook in de darm.

De darm reageert dus niet alleen op voeding, maar ook op stress en emoties. Al deze factoren hebben effect op hoe de darm haar taak kan uitvoeren. Een van die taken wordt uitgevoerd door de darmwand. Daarover gaat deze blog.

Je darmwand is de grensbewaker

Met de voeding komen er virussen, bacteriën, schimmels en parasieten de darm binnen. Ook gifstoffen die op je eten zitten komen zo in je buik terecht. Het is de bedoeling dat deze stoffen het lichaam niet binnenkomen. Ze zitten dus wel in je darm (‘buiten’), maar we hebben ze liever niet in de bloedbaan (‘binnen’).

Om dat te bereiken hebben we de darmwand die als een ware grensbewaker moet zorgen voor een schifting tussen wat er wel en wat er niet het lichaam in mag. De darmwand heeft dus een heel belangrijke taak. En het is onze taak om goed voor die darmwand te zorgen.

Anti-nutriënten beschadigen de darmwand

Ik verbaas me er elke keer weer over dat dit belangrijke orgaan tegelijkertijd ook zo kwetsbaar is. Bepaalde stoffen in voeding kunnen de darmwand beschadigen. Deze stoffen noemen we anti-nutriënten. Het zijn geen voedingsstoffen (nutriënten) voor ons, maar schadelijke stoffen. Ze zitten in plantaardige voeding. De plant maakt ze aan als bescherming tegen vraat. De plant wil zo voorkomen dat haar nazaten worden opgegeten. De plant hoopt zo haar evolutionaire doel (voortplanten) te kunnen behalen.

Door het eten van deze anti-nutriënten krijgen vogels bijvoorbeeld acute diarree. Daardoor leren ze dat ze van deze voeding af moeten blijven.

Ook mensen kunnen er veel klachten door krijgen, maar dat hoeven niet meteen darmklachten te zijn. Dat kunnen ook veel andere klachten zijn. Soms gewoon hele vage dingen, zoals vermoeidheid of huiduitslag die dan wel en dan niet optreedt. De oorzaak van deze klachten is schade aan de darmwand. Daardoor wordt deze beschermlaag een beetje teveel poreus of gaat hij ontsteken. Een poreuze darmwand noemen ze ook wel een lekke darm. De bescherming tussen binnen en buiten is dan veel minder.

De meest voorkomende anti-nutriënten

De meeste bekende anti-nutriënt is gluten. Gluten zit in bepaalde granen: tarwe, spelt, durum, rogge, gerst. Gluten zorgt ervoor dat de tight junctions open gaan staan. Tight junctions zijn net een soort nietjes die de darmwandcellen aan elkaar hechten. Daardoor is de darmwand goed dicht. Als de tight junctions open gaan staan, dan gaat de darmwand ook een beetje open staan. Het gevolg is dat de grenspost niet meer goed werkt en er ziekmakende pathogenen de bloedbaan in kunnen komen.

Ook caseïne, een eiwit dat in zuivelproducten voorkomt, doet dit.

Andere anti-nutriënten zijn prolamines (in granen), saponines (in soja) en lectines (in peulvruchten en granen). Ook deze anti-nutriënten irriteren en beschadigen de darmwand.

Westerse voeding is rijk aan anti-nutriënten

Helaas krijgen mensen die een standaard Westers dieet hebben elke dag grote hoeveelheden anti-nutriënten binnen. Het is dan ook niet zo gek, dat er zoveel mensen zijn met darmklachten, huidklachten, luchtwegklachten, gewrichtsklachten, depressieve klachten of stemmingswisselingen, auto-immuunziekten en hormonale klachten. Al dit soort klachten kunnen het gevolg zijn van problemen in de darm, veelal veroorzaakt door een verkeerd voedingspatroon.

Gelukkig kun je hier zelf iets aan doen. Als je je voeding aanpast en alle voeding die de darm triggert vervangt door voeding die de darm helpt, dan merk je vaak al heel snel resultaat. Ik zie mensen in mijn praktijk vaak al heel snel opknappen als we dit doen. Ze hebben meer energie en minder klachten.

Ook iets voor jou? Meld je dan aan voor een gratis Online sessie van een half uur. Dan deel ik nog wat meer van mijn kennis met je en kijk ik welke eerste 2 stappen jij zou kunnen zetten op weg naar een betere gezondheid. 

Aanmelden kan hier: https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Brood, verslavend lekker!

“Oh, maar ik kan echt mijn brood niet laten staan hoor. Dat vind ik veel te lekker!” Als ik elke keer als ik dat hoor een euro zou krijgen, dan zou ik niet hoeven werken. Nou ja, niet helemaal waar natuurlijk, maar je snapt wat ik bedoel ;-).

Hoe komt dat nou, dat zoveel mensen brood zo lekker vinden dat ze niet eens willen overwegen om er minder van te eten? Dat heeft te maken met een eiwit dat in brood zit. Dit eiwit zorgt er onder andere voor dat het eten van brood verslavend is.

Brood bevat meestal gluten

Dat eiwit heet gluten. Daar heb je vast wel van gehoord. Bijna al het brood wordt gemaakt van of in ieder geval met granen die gluten bevatten. Gluten geven het brooddeeg (en dus het brood) een smeuïge elastische structuur. Het houdt het brood bij elkaar. Het zorgt dat het soepel is en makkelijk te eten. Zo gezegd klinkt het nog allemaal onschuldig toch?

Gluten zijn echter niet onschuldig.

Gluten beschadigen je darmwand

Je binnenkant van je darmwand is opgebouwd uit epitheelcellen. Deze cellen moeten er voor zorgen dat de darmwand heel en gesloten blijft. De darmwand is namelijk je beschermlaag tussen de binnen- en buitenwereld.

De epitheelcellen moeten voorkomen dat er troep uit de buitenwereld (bacteriën, virussen, schimmels, niet volledig verteerde voedingsresten en gifstoffen uit onze omgeving) het lichaam in komen. Om dat te doen zitten de epitheelcellen met een soort nietjes heel dicht tegen elkaar aangeplakt. Die nietjes heten ‘tight junctions’. Zo blijft je beschermlaag goed dicht.

Gluten zorgen ervoor dat die tight junctions kapot gaan. Het gevolg is dat de darmwand een beetje open gaat. Zo’n darm heet een lekke darm (leaky gut).

Gluten produceren een pijnstiller in de darm

Het kapotgaan van de darmwand doet zeer. Daar krijg je buikpijn van. Kleine kinderen die voor het eerst brood eten hebben dat ook. Wij denken dan dat ze even moeten wennen aan het eten van vast voedsel. Dat ligt dus net iets anders.

Een onderdeel van gluten (gliadine) wordt in onze darm omgezet in gliamorfine. Dat is een morfine-achtige stof en een hele sterke pijnstiller. Na een week of twee is er voldoende morfine in de darm om de schade die het eten van gluten geeft aan de darmwand niet meer te voelen.

Daarom denk jij misschien wel dat je geen klachten hebt van het eten van brood, pasta, pizza en andere graanproducten. Dat je wel allergieën hebt, huidklachten, gewrichtsklachten, hormonale klachten, schildklierproblemen of noem maar een klacht op die maar niet over gaat, koppel jij niet aan het eten van granen. Toch kan daar wel een van de oorzaken liggen.

Gluten zijn na omzetting in de darm verslavend

Een ander effect van een morfine-achtige stof is dat die heel erg verslavend is. Morfine is een hallucinogeen en daar word je heel blij van. Daar wil je meer van hebben. Dat is ook zo bij gliamorfine. En dat lieve mensen, maakt dat je je niet kunt voorstellen dat je geen brood meer zou eten. Dat is de morfine die spreekt….

Ook jij kunt je brood wel missen

Gelukkig kun je deze verslaving redelijk goed stoppen. De een wat makkelijker dan de ander, dat wel, maar het is voor iedereen te doen.

En daarna….. daarna smaakt je eten veel beter, kunnen allerlei vage klachten ineens opknappen, heb je misschien wel meer energie. En dat brood… op enig moment associeer je dat niet eens meer met voeding. Want zeg nou zelf, als je moet kiezen tussen een prachtige, goed gevulde salade of een boterham met kaas, wat ziet er dan het meest smakelijk uit??

Geeft stoppen met brood klachten?

Als je na het lezen van deze blog besluit om je granen eens een tijdje uit je menu te halen, let dan op het volgende. Merk je dat je dat moeilijk afgaat, dat je honger krijgt, dat je boos en geïrriteerd raakt, dat je niet lekker in je vel zit of krijg je andere klachten? Dan is dat een teken dat jij wat meer moeite hebt met het afkicken van de granen. Dat geeft niet, maar laat me je daarbij dan helpen. Want dit soort klachten zijn niet nodig en als ze te lang aanhouden kun je daar ook schade door oplopen in je lijf. En dat is zo zonde en onnodig….

Meld je dan aan voor een gratis sessie. Dan gaan we samen kijken wat er nodig is om op te knappen. Aanmelden kan hier:

https://www.vanappeltotzeekraal.nl/gratis-sessie-met-minimaal-2-gouden-tips-speciaal-voor-jou/

Disclaimer: De inhoud van deze blogpost geeft mijn persoonlijke visie op een gezonde leefstijl weer en is uitdrukkelijk niet bedoeld als individueel advies aan jou als lezer noch als vervanging van begeleiding door een therapeut of arts. Het veranderen van je voedingspatroon of leefstijl vraagt namelijk om deskundige begeleiding, zeker als je gezondheidsklachten hebt of in verwachting bent. Neem bij gezondheidsklachten of zwangerschap daarom altijd contact op met je huisarts en/of vind een deskundig therapeut, arts of diëtist om je te begeleiden bij veranderingen in je eetpatroon. De lezer wordt ook gewezen op de van toepassing zijnde algemene disclaimer die hier te lezen is.

Gevoelig voor gluten?

De meeste mensen eten meerdere keren per dag iets van granen. Ze eten cruesli bij het ontbijt, iets van brood bij de lunch en ’s avonds een lekkere pasta of een roerbakschotel met rijst. Tussendoor komt er nog al eens een sultana of plak peperkoek uit de tas. Is dat erg?? Nou misschien wel.

Gluten zorgen voor een lekke darm

De meeste granen bevatten gluten. Gluten beschadigen je darmwand en zorgen ervoor dat die een beetje op gaat staan. Dat noemen we een ‘lekke darm’ of ‘leaky gut’ in het Engels. Een darm hoort in beginsel niet lek te zijn, dat snappen we allemaal wel. Toch zorgt het lichaam er soms zelf voor dat de darm tijdelijk even meer open gaat staan (en dus lek is). Dat gebeurt bijvoorbeeld als jij stress ervaart. Op die manier zorgt het lichaam er voor dat jij snel grote hoeveelheden water, natrium en glucose kunt opnemen uit de darm. Dat heeft het lijf nodig om de stressreactie goed te laten verlopen. Prima dus als de darm daar tijdelijk even voor open gaat. Nadat de stress is opgelost (ja, dat kan ;-)), dan gaat de darmwand (als het goed is) weer dicht.

Een lekke darm zorgt ervoor dat je minder goed beschermd bent tegen ziekteverwekkers. Als de darm namelijk teveel openstaat, dan kunnen deze bacteriën, virussen en parasieten ook het lichaam in en veel makkelijker dan als de darm goed dicht is. Het gevolg is dat je immuunsysteem actief wordt om deze invasie af te weren. Prima, natuurlijk maar een actief immuunsysteem gebruikt heel veel energie. Een lekke darm kost daarom dus heel veel energie.

Geen darmklachten, toch gevoelig voor gluten

Veel mensen kunnen eigenlijk niet zo goed tegen gluten, maar weten dat niet van zichzelf. Ze hebben geen darmklachten en ook geen coeliakie. Maar niet iedereen die gevoelig is voor gluten heeft deze klachten of ziekte. Sterker nog, het blijkt juist dat een groot deel van de mensen die gevoelig zijn voor gluten helemaal geen coeliakie hebben en ook lang niet altijd darmklachten. Deze mensen hebben wat we noemen ‘non-coeliac-gluten-sensitivity’. Daar blijken heel wat mensen last van te hebben zonder dat ze dat weten.

Of dat voor jou ook zo is, weet je dus misschien niet. Maar misschien heb je wel op dit moment last van allerlei vage of minder vage klachten en te weinig energie. Dan kan het de moeite waard zijn om eens een tijdje, bijvoorbeeld 4 weken, minder of geen granen te eten en te voelen wat dat met je doet. De meeste van mijn klanten die dit doen merken al snel dat allerlei vage klachten verminderen.

Bovendien, waarom zou je meerdere keren per dag iets van granen eten? Je eet toch ook niet meerdere keren per dag iets van broccoli?? Daar zou je geen zin in hebben toch? Waarom eet je dan wel meerdere keren per dag iets van granen??

Geen granen, wat dan wel?

Als ik mensen vertel dat ze een tijdje geen granen zouden moeten eten, dan zie ik vaak verschrikte gezichten. Granen zijn namelijk zo ingeburgerd in ons eetpatroon dat de meeste mensen geen idee hebben wat ze dan wel moeten eten. Vaak krijg ik dan ook inderdaad de vraag “Maar wat mag ik dan nog wel eten?”. Eerlijk gezegd verwondert mij die vraag nog al, want we hebben een enorm pallet aan groenten, fruit, noten, zaden, vlees, gevogelte, vis en eieren. Waarom denken we daar niet aan als we denken aan eten??

Feit is wel, dat als je nu je energie vooral haalt uit granen en je die een tijdje laat staan, dat je dan wel moet weten wat je dan het beste eet om voldoende energie uit te halen. Deels doe je dat dan uit groenten en fruit, maar vooral ga je dat dan doen uit het eten van goede vetten en ook een passende hoeveelheid eiwitten. Je eet dus meer avocado’s, olijven, noten, pitten, zaden en bent vooral niet zuinig met een goede kwaliteit extra vierge olijfolie. Die kan lekker over je salade of over je gestoomde groenten. Kokosproducten kunnen ook een bron van goede vetten zijn. Kortom, keuze genoeg maar je moet er wel even over denken misschien.

Wil je meer weten over hoe je met succes je voeding aanpast en wat je dan wel ‘mag’ eten? Download dan mijn gratis e-book ‘3 tips om met succes je voeding aan te passen’. Dat kun je hier doen:

https://www.vanappeltotzeekraal.nl/3-tips-om-met-succes-je-voeding-aan-te-passen/.